Câu chuyện của chị M. khi nhận kết quả siêu âm
Chị M. mang thai 24 tuần đến khám lại vì siêu âm hình thái ghi: nghi nang màng nhện hố sau. Chị không hiểu nang màng nhện hố sau là gì. Điều chị lo nhất là con có bị dị tật não nặng hay ảnh hưởng phát triển trí tuệ sau này không.
Đây là tình huống thường gặp trong thực hành Y học bào thai. Muốn tư vấn đúng, trước hết phải xác định chính xác bản chất tổn thương ở vùng hố sau.
Nang màng nhện hố sau là gì?
Nang màng nhện hố sau là một túi chứa dịch não tủy nằm trong khoang dưới nhện ở vùng hố sau của não.
Hố sau là vùng phía sau hộp sọ, nơi chứa:
- Tiểu não
- Thân não
- Não thất IV
Nang màng nhện hình thành do sự tách đôi của các lớp màng nhện, tạo thành một khoang dịch riêng biệt. Khoang này chứa dịch giống dịch não tủy và nằm ngoài nhu mô não.
Quan trọng:
- Không phải khối u
- Không phải tổn thương ác tính
- Không phải bất sản tiểu não
Đây là tổn thương dạng dịch ngoài não.
Cơ chế hình thành và hiệu ứng khối
Khi giải thích nang màng nhện hố sau là gì, cần hiểu thêm về cơ chế “hiệu ứng khối”.
Nang màng nhện có thể phát triển như một túi dịch và gây chèn ép cấu trúc xung quanh. Điều này có thể làm:
- Đẩy lệch tiểu não
- Đẩy nâng nhẹ thùy nhộng
Tuy nhiên:
- Kích thước tiểu não vẫn bình thường
- Không có thiểu sản hay bất sản thực sự
Sự khác biệt giữa chèn ép cơ học và bất thường phát triển là điểm mấu chốt trong tiên lượng.
Siêu âm thai phát hiện nang màng nhện hố sau như thế nào?
Trên siêu âm hình thái, nang màng nhện hố sau biểu hiện là một khoang trống âm chứa dịch phía sau tiểu não.
Khi đánh giá, bác sĩ cần khảo sát:
- Kích thước tiểu não theo tuổi thai
- Tính liên tục của thùy nhộng
- Não thất IV
- Vị trí lều tiểu não và hội lưu xoang
- Độ rộng bể lớn hố sau
Điểm quan trọng nhất là xác định xem khoang dịch đó có thông thương với não thất IV hay không.
Nếu không thông thương, nghĩ nhiều đến nang màng nhện.
Phân biệt nang màng nhện hố sau với các tổn thương khác
Khi đặt câu hỏi nang màng nhện hố sau là gì, cần phân biệt với ba thực thể dễ nhầm lẫn.
1. Dị tật Dandy-Walker
- Thùy nhộng thiểu sản hoặc bất sản
- Não thất IV giãn rộng và thông thương ra sau
- Lều tiểu não nâng cao
Tiên lượng thường dè dặt hơn.
2. Nang túi Blake
- Thùy nhộng bình thường
- Não thất IV giãn nhẹ
- Có thông thương
- Thùy nhộng bị đẩy lên trên
Tiên lượng thường tốt và nhiều trường hợp cải thiện theo thời gian.
3. Nang màng nhện hố sau
- Là túi dịch riêng biệt
- Không thông thương với não thất IV
- Có thể gây chèn ép nhưng không gây thiểu sản
Tiên lượng tốt nếu đơn độc.
Phân biệt đúng ba tình huống này quyết định hướng tư vấn và theo dõi.
Có cần chụp MRI thai khi nghi nang màng nhện hố sau?
MRI thai được chỉ định khi:
- Hình ảnh siêu âm chưa rõ
- Cần đánh giá chi tiết thùy nhộng
- Cần xác định mối liên quan với não thất IV
MRI giúp nhìn rõ cấu trúc hố sau và tránh nhầm lẫn với Dandy-Walker.
Có cần chọc ối không?
Không phải mọi trường hợp nang màng nhện hố sau đều cần xét nghiệm di truyền.
Chọc ối được cân nhắc khi:
- Có bất thường cấu trúc não khác
- Có dị tật đa cơ quan
- Có dấu hiệu gợi ý bất thường nhiễm sắc thể
Nếu nang màng nhện hố sau đơn độc và phát triển não phù hợp tuổi thai, nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể thấp.
Tiên lượng của nang màng nhện hố sau
Tiên lượng phụ thuộc vào việc có đi kèm bất thường khác hay không.
Trong trường hợp đơn độc:
- Sự phát triển thần kinh thường bình thường
- Ít khi tiến triển thành giãn não thất
- Ít khi cần can thiệp sau sinh
Theo dõi định kỳ bằng siêu âm là cần thiết để đảm bảo nang không tăng kích thước đáng kể.
Kết luận
Nang màng nhện hố sau là gì?
Đó là một túi dịch trong khoang dưới nhện vùng hố sau, không phải khối u và không đồng nghĩa với dị tật nặng.
Điều quan trọng nhất không phải là kích thước nang, mà là:
- Cấu trúc thùy nhộng có bình thường không
- Có thông thương với não thất IV không
- Có bất thường cấu trúc kèm theo không
Trong Y học bào thai, phân biệt đúng ba thực thể ở hố sau quan trọng hơn việc đo kích thước nang.
Tham khảo thêm bài viết khác tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
