Một buổi khám mà người mẹ chỉ lặp lại một câu hỏi
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 24 tuần. Trước đó hai ngày, chị đi siêu âm hình thái ở một cơ sở gần nhà và được thông báo rằng “thận của thai không bình thường”. Trên phiếu siêu âm, dòng chữ làm chị mất ngủ là: Nghi loạn sản thận thai nhi.
Khi ngồi xuống trước bàn siêu âm, chị H. không hỏi nhiều. Chị chỉ lặp lại một câu:
“Bác sĩ ơi, thận của con em như thế này thì có sống bình thường được không?”
Câu hỏi đó phản ánh đúng tâm trạng của rất nhiều thai phụ khi nghe đến bất thường thận. Trong suy nghĩ của họ, thận luôn gắn liền với suy thận, lọc máu và những hậu quả rất nặng nề. Nhưng trong y học bào thai, loạn sản thận thai nhi không phải lúc nào cũng mang cùng một ý nghĩa.
Bác sĩ Tú xem lại toàn bộ hình ảnh, đo lại thận hai bên, kiểm tra lượng nước ối, đối chiếu tuổi thai, rồi mới bắt đầu giải thích từng phần.
Loạn sản thận thai nhi là gì theo đúng nghĩa y khoa?
Loạn sản thận thai nhi là tình trạng mô thận của thai nhi phát triển bất thường ngay từ giai đoạn phôi thai, dẫn đến việc cấu trúc thận không hình thành đầy đủ các đơn vị chức năng bình thường.
Ở thận loạn sản:
- Các đơn vị lọc máu (nephron) phát triển kém hoặc không hoàn chỉnh
- Nhu mô thận có thể bị thay thế bởi mô xơ hoặc các nang nhỏ
- Khả năng đảm nhiệm chức năng lọc máu của thận đó bị suy giảm
Loạn sản thận thai nhi có thể:
- Chỉ xảy ra ở một bên thận
- Hoặc ảnh hưởng cả hai bên thận
Sự khác biệt này quyết định rất lớn đến mức độ ảnh hưởng và tiên lượng sau sinh.
Vì sao loạn sản thận thai nhi thường được phát hiện trên siêu âm?
Loạn sản thận là bất thường cấu trúc, nên thường được nghi ngờ trong siêu âm hình thái quý 2, khoảng tuần 20–24 của thai kỳ.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy:
- Thận tăng âm hơn bình thường
- Cấu trúc thận không đồng nhất
- Ranh giới vỏ – tủy không rõ
- Hình dạng thận không điển hình
Tuy nhiên, bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh với thai phụ rằng:
Siêu âm chỉ cho thấy hình ảnh, không phản ánh đầy đủ chức năng thận sau sinh.
Nghi ngờ loạn sản thận thai nhi trên siêu âm có chắc chắn không?
Câu trả lời là không phải lúc nào cũng chắc chắn.
Có những tình huống khiến thận trông bất thường tạm thời:
- Thận đang trong giai đoạn hoàn thiện theo tuổi thai
- Thai nằm tư thế khó khảo sát
- Tăng âm thận thoáng qua
- Mặt cắt siêu âm chưa chuẩn
Vì vậy, kết luận “nghi loạn sản thận thai nhi” không phải là chẩn đoán cuối cùng, mà là dấu hiệu cho thấy cần theo dõi diễn tiến.
Sàng lọc và chẩn đoán trong loạn sản thận thai nhi khác nhau thế nào?
Đây là điểm rất nhiều thai phụ hiểu sai.
- Sàng lọc: phát hiện nguy cơ dựa trên hình ảnh tại một thời điểm
- Chẩn đoán: cần theo dõi diễn tiến, đánh giá sau sinh và xét nghiệm chức năng thận
Với loạn sản thận thai nhi:
- Siêu âm thai là bước sàng lọc
- Chẩn đoán xác định thường chỉ có thể đưa ra sau khi theo dõi hoặc sau sinh
Loạn sản thận thai nhi có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm không giống nhau ở mọi trường hợp, mà phụ thuộc vào:
Loạn sản thận thai nhi một bên
- Thận còn lại có thể phát triển bù trừ
- Thai nhi vẫn có thể phát triển bình thường
- Sau sinh, trẻ có thể sống khỏe mạnh nếu được theo dõi chức năng thận định kỳ
Loạn sản thận thai nhi hai bên
- Chức năng lọc máu bị ảnh hưởng nghiêm trọng
- Có thể kèm giảm nước ối
- Tiên lượng dè dặt hơn và cần theo dõi rất sát
Vì vậy, khi đánh giá mức độ nguy hiểm, bác sĩ Tú luôn xem xét cả hai thận và lượng nước ối, không chỉ dựa vào một thận bất thường.
Vì sao thai nhi có thể bị loạn sản thận?
Nguyên nhân thường là đa yếu tố, bao gồm:
Yếu tố di truyền
Một số rối loạn gen ảnh hưởng đến quá trình hình thành nephron.
Rối loạn phát triển phôi
Sự tương tác giữa niệu quản và mô thận bị gián đoạn trong giai đoạn sớm.
Yếu tố ngẫu nhiên
Nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể.
Những sai lầm nhận thức thường gặp
Bác sĩ Tú thường gặp bốn sai lầm phổ biến:
- Nghe đến loạn sản thận thai nhi là nghĩ ngay đến suy thận nặng
- Đánh đồng loạn sản thận một bên với hai bên
- Suy đoán chức năng thận chỉ dựa trên hình ảnh siêu âm
- Trì hoãn khám lại vì sợ kết luận
Những sai lầm này làm mất đi thời gian quý giá để theo dõi diễn tiến thực sự của thai.
Một nguyên tắc duy nhất để gỡ lo lắng
Nguyên tắc mà bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Chỉ đánh giá mức độ ảnh hưởng của loạn sản thận thai nhi sau khi xác định rõ tổn thương một bên hay hai bên và theo dõi diễn tiến theo tuổi thai.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Tập trung vào kế hoạch theo dõi
- Không hoảng loạn vì một kết quả đơn lẻ
- Không đánh đồng các mức độ khác nhau
Hướng dẫn hành động cụ thể khi nghi ngờ loạn sản thận thai nhi
Ngay khi có kết quả nghi ngờ
- Giữ lại toàn bộ phiếu và hình ảnh siêu âm
- Ghi rõ tuổi thai tại thời điểm khảo sát
- Không tự kết luận mức độ nguy hiểm
Khi đi khám lại
Chuẩn bị:
- Phiếu siêu âm hình thái
- Các kết quả siêu âm trước đó
- Danh sách câu hỏi cần được giải thích
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ
- Loạn sản thận thai nhi nghi ngờ ở một bên hay hai bên
- Thận còn lại phát triển thế nào
- Lượng nước ối có bình thường không
- Kế hoạch theo dõi từ nay đến lúc sinh là gì
Những điều cần tránh
- Đọc hội nhóm và tự suy diễn
- Trì hoãn khám lại
- So sánh trường hợp của mình với người khác
Phòng khám Dr Tú y học bào thai thường tiếp nhận các trường hợp nghi ngờ loạn sản thận thai nhi để đọc lại hình ảnh, đánh giá đúng bối cảnh tuổi thai, theo dõi diễn tiến và xây dựng lộ trình theo dõi phù hợp.
Theo dõi và xử trí sau sinh
- Trẻ loạn sản thận một bên thường được theo dõi chức năng thận định kỳ
- Trẻ loạn sản thận hai bên cần phối hợp chuyên khoa nhi – thận ngay sau sinh
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi rời phòng khám, chị H. không còn hỏi “có nguy hiểm không” nữa. Câu hỏi của chị lúc này là:
“Lần siêu âm tới, bác sĩ sẽ theo dõi những chỉ số nào để đánh giá rõ hơn?”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những nghi ngờ như loạn sản thận thai nhi, điều thai phụ cần nhất là sự hiểu đúng, phân tầng nguy cơ và một kế hoạch theo dõi rõ ràng.
Khi hiểu đúng, nỗi sợ sẽ giảm. Và khi nỗi sợ giảm, thai kỳ mới có thể tiếp tục một cách bình tĩnh và chủ động.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
