Một dòng kết luận hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi khiến mẹ bầu hoang mang
Chị H. mang thai 22 tuần. Chị đến phòng khám Dr Tú y học bào thai với một tờ siêu âm hình thái, một kết quả sàng lọc đã làm trước đó, và một USB có clip tim thai. Dòng chữ làm chị mất ngủ là hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi.
Chị lo nhất là con có dị tật tim bẩm sinh nặng. Chị cũng sợ dấu hiệu này liên quan bất thường nhiễm sắc thể. Chị bế tắc vì mỗi nơi giải thích một kiểu. Càng đọc, chị càng thấy mọi thứ như rối tung lên.
Tại phòng khám, cách làm không bắt đầu bằng phán đoán. Nó bắt đầu bằng dữ liệu. Bác sĩ xem lại tuổi thai, chất lượng hình ảnh, và các mặt cắt tim. Sau đó trực tiếp siêu âm và hội chẩn sau đó mới nói đến ý nghĩa của hở van 3 lá nhẹ và các bước tiếp theo cần làm để chẩn đoán.
Hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi là gì: hiểu đúng thuật ngữ trào ngược van ba lá
Van 3 lá nằm giữa nhĩ phải và thất phải. Khi tim co bóp, van đóng để máu đi về phía động mạch phổi. Nếu có một phần máu phụt ngược về nhĩ phải, Doppler sẽ ghi nhận dòng phụt ngược. Đó là trào ngược van ba lá.
Mức độ nhẹ thường mô tả dòng phụt ngược nhỏ và ngắn. Nó thường không làm giãn buồng tim. Nó cũng không tự khẳng định có bệnh tim. Vì vậy, đây thường là một dấu hiệu siêu âm, không phải một chẩn đoán hoàn chỉnh.
Để chẩn đoán tim thai, cần một khảo sát chuyên sâu. Hướng tiếp cận này phù hợp với chuẩn thực hành siêu âm tim thai và lập kế hoạch chăm sóc chu sinh.
Nghi ngờ trên siêu âm có chắc chắn không: vì sao có thể thấy hở nhẹ van ba lá
Không phải lần nào thấy dòng phụt ngược cũng là bất thường thật. Có những tình huống làm kết quả dễ bị nghi ngờ.
Thứ nhất là thời điểm khảo sát. Thai cử động mạnh có thể làm góc quan sát thay đổi. Nhịp tim thay đổi cũng làm dòng chảy biến thiên. Doppler có thể bắt được một dòng phụt ngược thoáng qua.
Thứ hai là kỹ thuật và cài đặt máy. Doppler rất nhạy với góc tia. Nó cũng nhạy với vị trí đặt cửa sổ lấy mẫu. Lệch nhẹ có thể tạo cảm giác có dòng phụt.
Thứ ba là tiêu chí đo thế nào mới gọi là trào ngược rõ. Trong sàng lọc tam cá nguyệt đầu, một tiêu chí hay dùng là vận tốc dòng phụt ngược trên 60 cm mỗi giây và kéo dài ít nhất nửa thì tâm thu, đo trong lúc thai tương đối yên. Vì hướng dòng phụt có thể đổi, cần quan sát lại nhiều lần.
Vì vậy, chữ nhẹ trên giấy thường chỉ nói rằng đã thấy một dòng phụt ngược nhỏ. Nó chưa đủ để kết luận có bệnh.
Kết quả sàng lọc bất thường nghĩa là gì: phân biệt sàng lọc và chẩn đoán khi gặp trào ngược van 3 lá
Sàng lọc là cách tìm nhóm có nguy cơ cao hơn. Nó giúp chọn đúng người cần kiểm tra sâu. Sàng lọc không trả lời chắc chắn có bệnh hay không.
Chẩn đoán là bước xác định. Với tim thai, chẩn đoán dựa vào siêu âm tim thai chuyên sâu. Bác sĩ đánh giá cấu trúc tim, đường ra, các cung mạch lớn, nhịp tim, và dòng chảy. Các khuyến cáo của ISUOG và ASE đều nhấn mạnh vai trò của khảo sát hệ thống và đủ mặt cắt.
Trào ngược van ba lá ở tam cá nguyệt đầu từng là một dấu hiệu sàng lọc. Nó có thể liên quan tăng nguy cơ lệch bội, nhất là tam nhiễm sắc thể 21, khi đi kèm dữ liệu sàng lọc khác.
Nhưng dấu hiệu đơn độc thường không đủ để kết luận. Giá trị của nó nằm ở bối cảnh. Bối cảnh gồm tuổi thai, các dấu hiệu siêu âm khác, và kết quả xét nghiệm sàng lọc đang có.
Hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi có nguy hiểm không: khi nào thường lành tính
Điểm quan trọng nhất là có đơn độc hay không. Nếu chỉ có hở van ba lá mức nhẹ và tim cấu trúc bình thường, tiên lượng thường tốt. Nhiều trường hợp giảm dần hoặc không còn ở lần kiểm tra sau.
Ở tam cá nguyệt hai, dữ liệu theo dõi cho thấy: thai có trào ngược van ba lá nhẹ đơn độc không tăng tỷ lệ bệnh tim bẩm sinh lớn sau sinh. Tuy vậy, một phần nhỏ có thể gặp bất thường nhẹ sau sinh, nên vẫn cần cân nhắc siêu âm tim cho bé theo chỉ định.
Một nghiên cứu gần đây ở nhóm thai nguy cơ thấp và bộ nhiễm sắc thể bình thường cũng gợi ý đây thường là một phát hiện thoáng qua và ít ý nghĩa lâm sàng.
Ngược lại, nếu trào ngược rõ hơn, hoặc có dấu khác kèm theo, cách xử trí sẽ khác. Ví dụ tim to, giãn nhĩ phải, tràn dịch, hoặc rối loạn nhịp. Lúc đó cần đánh giá sớm hơn và theo dõi sát hơn. Chuẩn tiếp cận này phù hợp với hướng dẫn lập kế hoạch chăm sóc chu sinh khi nghi ngờ bệnh tim thai.
Ba đến năm sai lầm nhận thức khiến mẹ bầu dễ hoảng khi thấy dòng chữ hở van ba lá
Sai lầm một là coi kết luận trên giấy như chẩn đoán chắc chắn. Nhiều nơi ghi kết luận dựa trên một thời điểm.
Sai lầm hai là tự suy ra con chắc chắn bị bệnh tim nặng. Hở nhẹ không đồng nghĩa dị tật tim phức tạp. Nhất là khi hình thái tim bình thường.
Sai lầm ba là tự gắn dấu hiệu với lệch bội mà không nhìn toàn bộ dữ liệu. Dấu hiệu sàng lọc luôn cần đi kèm hệ thống sàng lọc.
Sai lầm bốn là trì hoãn vì sợ. Trì hoãn làm mất mốc thời gian theo dõi. Nó cũng làm bạn không kịp chuẩn bị kế hoạch sinh nếu có bất thường thật.
Sai lầm năm là hỏi quá nhiều người nhưng thiếu câu hỏi đúng cho bác sĩ. Khi đó bạn có nhiều ý kiến, nhưng ít kế hoạch.
Một nguyên tắc duy nhất để gỡ hoảng loạn khi gặp hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi
Không kết luận từ một dấu hiệu đơn lẻ; hãy đủ dữ liệu rồi mới đánh giá nguy cơ.
Khi bạn giữ nguyên tắc này, bạn sẽ đổi câu hỏi. Bạn không hỏi con có sao không ngay lập tức. Bạn hỏi cần bổ sung dữ liệu gì để kết luận. Dữ liệu thường là siêu âm tim thai, đánh giá mức độ trào ngược, và tìm dấu hiệu kèm theo.
Với chị H., chỉ cần có danh sách dữ liệu cần kiểm tra, cảm giác bế tắc giảm rõ. Chị chuyển từ lo sang làm từng bước.
Khi nào cần khám lại và vì sao không nên trì hoãn
Nếu giấy siêu âm ghi bất thường tim, bước hợp lý là siêu âm tim thai chuyên sâu. Thời điểm thường phù hợp để khảo sát đầy đủ là khoảng 18 đến 22 tuần. Một số trường hợp có thể làm sớm hơn, tùy mục tiêu và điều kiện khảo sát.
Nếu bạn đang ở giai đoạn 18 đến 24 tuần, thường nên sắp xếp trong 1 đến 2 tuần. Mục tiêu là xác nhận mức độ hở và loại trừ bất thường cấu trúc. Nếu có dấu kèm theo, lịch có thể sớm hơn.
Trì hoãn không giúp dấu hiệu biến mất theo ý mình. Trì hoãn chỉ làm bạn thiếu dữ liệu lâu hơn. Và khi thiếu dữ liệu, bạn dễ đọc nhầm thông tin.
Cần mang giấy tờ gì khi đi khám lại siêu âm tim thai
Bạn nên chuẩn bị hồ sơ theo 5 nhóm. Mỗi nhóm chỉ cần bản chụp rõ nét.
Một là toàn bộ kết quả siêu âm trước đó. Nhất là siêu âm hình thái và các hình tim.
Hai là kết quả sàng lọc lệch bội đã làm. Ví dụ xét nghiệm sàng lọc bằng máu hoặc xét nghiệm ADN tự do trong máu mẹ.
Ba là các xét nghiệm thai kỳ quan trọng. Ví dụ đường huyết, nhóm máu, và các xét nghiệm tầm soát nhiễm trùng nếu có.
Bốn là danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng. Ghi liều và thời điểm uống.
Năm là clip tim thai nếu có. Video giúp bác sĩ xem lại dòng phụt và mặt cắt. ISUOG cũng nhấn mạnh chất lượng khảo sát và lưu trữ hình ảnh.
Nên hỏi bác sĩ những câu nào để ra được kế hoạch rõ ràng
Bạn nên hỏi câu ngắn và ra quyết định được.
Mức độ hở van ba lá là nhẹ hay hơn nhẹ. Dòng phụt kéo dài bao nhiêu trong thì tâm thu. Có đo vận tốc không.
Tim có cấu trúc bình thường không. Có thông liên thất không. Đường ra thất phải và van động mạch phổi có ổn không.
Có dấu hiệu đi kèm không. Ví dụ tim to, giãn nhĩ phải, tràn dịch, hoặc nhịp không đều.
Nếu lần này kết luận là đơn độc, lịch theo dõi là mốc nào. Sau sinh có cần siêu âm tim cho bé không. Nếu cần, làm ở thời điểm nào.
Những câu hỏi này bám sát mục tiêu của siêu âm tim thai theo khuyến cáo thực hành.
Có nên đọc hội nhóm hay tự so sánh chỉ số không
Bạn có thể đọc để hiểu thuật ngữ. Nhưng không nên đọc để tự chẩn đoán. Lý do là tiêu chí ghi kết luận khác nhau giữa các nơi.
Bạn cũng không nên so sánh chỉ số giữa các mẹ. Tuổi thai khác nhau cho hình ảnh khác nhau. Kỹ thuật và máy cũng khác.
Nếu bạn muốn kiểm soát lo lắng, hãy làm việc cụ thể. Chụp lại hồ sơ. Viết câu hỏi ra giấy. Đi khám lại đúng hẹn. Đây là cách ít rủi ro nhất.
Hướng dẫn hành động cụ thể từng bước ngay bây giờ
Trong 2 giờ đầu, dừng tìm chẩn đoán trên mạng. Bạn đang thiếu dữ liệu. Thông tin rời rạc làm lo tăng nhanh.
Trong 6 giờ, chụp rõ từng trang kết quả. Chụp cả trang kết luận và trang có hình tim. Lưu vào một thư mục riêng theo ngày và tuổi thai.
Trong 24 giờ, khoanh vùng đúng chỗ cần hỏi. Gạch chân cụm hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi. Ghi lại tuổi thai lúc siêu âm. Ghi lại nhịp tim thai nếu có.
Trong 24 đến 48 giờ, đặt lịch siêu âm tim thai. Bạn nên chọn nơi có thể xem lại hồ sơ cũ và khảo sát đủ mặt cắt. Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, quy trình thường là tiếp nhận kết quả cũ, rà lại hình ảnh theo tuổi thai, giải thích mức độ nghi ngờ, phân biệt sàng lọc và chẩn đoán, rồi đưa ra mốc theo dõi theo tuần thai.
Trong lần khám, yêu cầu bác sĩ trả lời bằng kế hoạch. Kế hoạch gồm mốc tái khám và mục tiêu từng mốc. Nếu có chỉ định theo dõi sau sinh, xin ghi rõ thời điểm.
Kết luận: điều quan trọng không phải một dòng chữ, mà là kế hoạch theo dõi
Hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi thường là một dấu hiệu Doppler mức độ nhỏ. Khi đơn độc và tim cấu trúc bình thường, dữ liệu cho thấy đa số không liên quan bệnh tim bẩm sinh lớn sau sinh.
Tuy vậy, chữ nhẹ không có nghĩa là bỏ qua. Nó có nghĩa là cần làm đúng bước để đủ dữ liệu. Bước quan trọng nhất là siêu âm tim thai theo chuẩn.
Phòng khám Dr Tú y học bào thai xây dựng quy trình theo dõi dựa trên nền tảng chuyên môn y học bào thai được tích lũy hơn 20 năm của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú. Mục tiêu là giúp gia đình hiểu đúng mức độ nghi ngờ và đi đúng mốc thời gian của thai kỳ.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
