Bệnh phổi tuyến nang là gì?

Bệnh phổi tuyến nang là gì? Ý nghĩa phát hiện trên siêu âm và tiên lượng sau sinh

Chị L. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 22 tuần. Chị mang theo sổ khám thai, kết quả siêu âm hình thái và một bản in kết luận từ cơ sở trước đó. Trên phiếu ghi: “Khối tăng âm phổi trái, nghi bệnh phổi tuyến nang”.

Chị lo lắng con có thể suy hô hấp sau sinh hoặc phải mổ ngay khi chào đời. Điều khiến chị hoang mang nhất là mỗi bài viết trên mạng giải thích một cách khác nhau, có nơi nói tự khỏi, có nơi lại nhắc đến nguy cơ phù thai.

Bệnh phổi tuyến nang là gì?

Bệnh phổi tuyến nang là một dị dạng phát triển phổi bẩm sinh. Trong y văn hiện nay, bệnh còn được gọi là CPAM. Đây là tình trạng một phần nhu mô phổi phát triển bất thường, tạo thành các nang hoặc khối tăng sinh mô phổi không chức năng.

Tổn thương có thể xuất hiện ở một thùy phổi và thường chỉ ảnh hưởng một bên. Phần phổi còn lại vẫn phát triển bình thường trong nhiều trường hợp.

Điều quan trọng là bệnh phổi tuyến nang không phải lúc nào cũng gây biến chứng nặng. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào kích thước khối và diễn tiến trong thai kỳ.

Bệnh phổi tuyến nang trên siêu âm biểu hiện như thế nào?

Trên siêu âm, bệnh phổi tuyến nang có thể biểu hiện bằng hình ảnh nang lớn, nhiều nang nhỏ hoặc một khối tăng âm đồng nhất trong lồng ngực thai nhi. Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí, kích thước và mức độ chèn ép trung thất.

Một chỉ số thường được sử dụng là CVR. Chỉ số này giúp ước tính nguy cơ biến chứng, đặc biệt là phù thai. Khi khối lớn nhanh hoặc chèn ép tim, nguy cơ sẽ tăng lên.

Phân loại bệnh phổi tuyến nang có cần thiết không?

Bệnh được chia thành nhiều type dựa trên đặc điểm mô học. Trong thực hành siêu âm thai, thường gặp ba dạng chính.

Type 1 có một hoặc vài nang lớn.
Type 2 gồm nhiều nang nhỏ.
Type 3 là khối tăng âm đặc, khó thấy cấu trúc nang riêng biệt.

Phân type giúp mô tả hình ảnh chính xác hơn, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định tiên lượng. Kích thước và diễn tiến theo thời gian mới là yếu tố quan trọng hơn trong theo dõi.

Khi nghi ngờ bệnh phổi tuyến nang cần đánh giá thêm gì?

Khi phát hiện tổn thương, bác sĩ sẽ đánh giá tim thai, vị trí trung thất và lượng nước ối. Mục tiêu là xem có dấu hiệu suy tim thai hoặc phù thai hay không.

Phần lớn trường hợp là đơn độc và không kèm bất thường di truyền. Tuy nhiên, vẫn cần khảo sát toàn bộ hình thái để loại trừ dị tật phối hợp.

Trong một số trường hợp, theo dõi định kỳ mỗi 2 đến 4 tuần sẽ được khuyến cáo để đánh giá diễn tiến kích thước khối.

Tiên lượng bệnh phổi tuyến nang sau sinh như thế nào?

Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào kích thước tổn thương và có hay không biến chứng trong thai kỳ. Nhiều trường hợp khối có xu hướng giảm kích thước ở quý ba.

Nếu không có phù thai và tim không bị chèn ép, khả năng trẻ ổn định sau sinh khá cao. Một số trẻ cần theo dõi hô hấp sau sinh. Một số khác có thể được chỉ định phẫu thuật cắt thùy phổi bất thường khi đủ điều kiện.

Không thể dự đoán chính xác diễn tiến chỉ dựa trên một lần siêu âm. Do đó, theo dõi động học theo thời gian có vai trò quyết định.

Vì sao có thể xuất hiện đa ối hoặc phù thai trong bệnh phổi tuyến nang

Khối lớn có thể đẩy tim sang bên đối diện. Nó có thể làm giảm hồi lưu tĩnh mạch. Khi hồi lưu giảm, thai có nguy cơ suy tim và phù thai. Phù thai thường đi kèm dịch bất thường. Có thể là dịch màng phổi. Có thể là cổ trướng. Có thể là phù dưới da.

Khối cũng có thể chèn ép thực quản. Khi đó thai nuốt ối kém. Hậu quả là đa ối. Đôi khi thấy dạ dày nhỏ hơn bình thường.

Một điểm quan trọng là thời điểm. Nếu không có phù thai trước khoảng 28 tuần, nguy cơ xuất hiện mới thường thấp hơn. Lý do là tăng trưởng của khối hay chững lại sau giai đoạn đỉnh.

Nên hỏi bác sĩ những câu nào khi gặp

Bạn nên hỏi các câu ra được kế hoạch.

Khối thuộc dạng nang to hay vi nang. Có mạch nuôi hệ thống hay không. CVR hiện tại là bao nhiêu. Xu hướng CVR so với lần trước là gì. Tim có bị lệch nhiều không. Có dấu hiệu dịch bất thường không. Lịch theo dõi 4–6 tuần tới thế nào. Ngưỡng nào cần chuyển nơi sinh.

Nếu bác sĩ đề xuất MRI, bạn hỏi rõ mục tiêu. Bạn hỏi rõ thời điểm phù hợp. Bạn hỏi rõ cách dùng kết quả để quyết định.

Kết luận dễ nhớ

Bệnh phổi tuyến nang là một dị dạng phổi bẩm sinh hay được gọi là CPAM. Siêu âm có thể nghi ngờ dựa trên hình ảnh nang hoặc khối tăng âm. Nghi ngờ không đồng nghĩa chẩn đoán chắc chắn. Quyết định theo dõi dựa vào kích thước, chèn ép, dấu hiệu dịch, và chỉ số CVR. Giai đoạn 20–26 tuần là giai đoạn cần theo dõi sát nhất. Khi có kế hoạch theo dõi rõ, phần lớn gia đình sẽ bớt hoảng và đi đúng bước.

Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé