Bệnh phổi tuyến nang

Bệnh phổi tuyến nang: Ý nghĩa trên siêu âm và tiên lượng thai nhi

Chị N. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai 23 tuần. Chị mang theo sổ khám thai và phiếu siêu âm hình thái tuần 22. Trên phiếu ghi: Nghi bệnh phổi tuyến nang thùy dưới phổi trái, chưa ghi nhận phù thai.

Chị lo con sẽ không thở được sau sinh. Chị tìm thông tin trên mạng nhưng mỗi nơi nói một khác. Càng đọc chị càng hoang mang.

Vậy bệnh phổi tuyến nang là gì?

Bệnh phổi tuyến nang là gì?

Bệnh phổi tuyến nang là bất thường phát triển của nhu mô phổi thai nhi. Tên chuyên môn thường dùng là dị dạng nang tuyến phổi bẩm sinh. Đây là tổn thương dạng khối trong phổi, có thể gồm nhiều nang nhỏ hoặc một nang lớn.

Tổn thương này hình thành do rối loạn phát triển đường thở sớm trong thai kỳ. Bệnh có thể gặp ở một thùy phổi và hiếm khi ở cả hai bên.

Mức độ ảnh hưởng sau sinh phụ thuộc vào kích thước và biến chứng đi kèm.

Bệnh phổi tuyến nang trên siêu âm được phát hiện như thế nào?

Siêu âm thường phát hiện một khối tăng âm hoặc dạng nang trong lồng ngực thai. Khối này có thể đẩy tim sang bên đối diện. Một số trường hợp có thể thấy nang rõ ràng. Một số trường hợp chỉ thấy mô phổi tăng âm đồng nhất.

Bác sĩ sẽ đo kích thước khối và tính chỉ số CVR. Chỉ số này giúp đánh giá nguy cơ phù thai.

Điều quan trọng là theo dõi sự thay đổi kích thước theo thời gian.

Bệnh phổi tuyến nang có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp không gây biến chứng nặng. Nhiều khối có xu hướng giảm kích thước ở tam cá nguyệt ba.

Nguy cơ tăng lên khi khối lớn gây chèn ép tim hoặc tĩnh mạch chủ. Khi đó có thể xuất hiện phù thai.

Phù thai là dấu hiệu tiên lượng xấu nếu không được xử trí kịp thời.

Bệnh phổi tuyến nang có mấy type và phân loại để làm gì?

Bệnh phổi tuyến nang được phân loại dựa trên đặc điểm mô bệnh học. Tuy nhiên, trong thực hành siêu âm thai, bác sĩ chủ yếu phân loại dựa trên hình ảnh nang và tính chất khối tổn thương.

Ba dạng thường gặp gồm:

Type 1: Có một hoặc vài nang lớn, đường kính thường trên 2 cm.
Type 2: Có nhiều nang nhỏ, kích thước dưới 2 cm.
Type 3: Khối tăng âm đồng nhất, gần như không thấy nang riêng biệt.

Trên siêu âm trước sinh, việc phân type giúp giải thích vì sao hình ảnh có thể là một nang lớn rõ ràng hoặc chỉ là một vùng phổi tăng âm đặc. Tuy nhiên, phân type không phải yếu tố quyết định duy nhất tiên lượng.

Điều quan trọng hơn là:

• Kích thước tổng thể khối
• Chỉ số CVR
• Có hay không phù thai
• Có bất thường phối hợp hay không

Vì vậy, khi đọc kết luận bệnh phổi tuyến nang, thai phụ nên tập trung vào mức độ tổn thương và nguy cơ biến chứng hơn là chỉ lo lắng về tên type.

Khi chẩn đoán bệnh phổi tuyến nang có cần xét nghiệm di truyền không?

Phần lớn bệnh phổi tuyến nang là tổn thương đơn độc. Tỷ lệ liên quan bất thường nhiễm sắc thể thấp.

Tuy nhiên, nếu có bất thường cấu trúc khác đi kèm, bác sĩ sẽ tư vấn xét nghiệm di truyền phù hợp.

Mục tiêu là loại trừ nguyên nhân phối hợp trước khi đưa ra tiên lượng.

MRI thai có vai trò gì trong bệnh phổi tuyến nang?

MRI có thể giúp đánh giá rõ hơn thể tích khối và cấu trúc phổi. MRI hữu ích khi siêu âm khó đánh giá đầy đủ hoặc nghi ngờ tổn thương phức tạp.

Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, siêu âm theo dõi định kỳ là đủ để quản lý thai kỳ.

Tiên lượng bệnh phổi tuyến nang sau sinh như thế nào?

Tiên lượng phụ thuộc vào:

• Kích thước khối
• Có phù thai hay không
• Có bất thường phối hợp hay không

Trong nhóm không có phù thai và tổn thương đơn độc, đa số trẻ có kết cục tốt sau sinh. Một số trẻ có thể cần phẫu thuật cắt thùy phổi sau sinh nếu tổn thương còn tồn tại và gây triệu chứng.

Không thể đưa ra tiên lượng chính xác chỉ dựa trên một lần siêu âm ban đầu. Cần theo dõi diễn tiến theo thời gian.

Mẹ bầu nên chuẩn bị gì khi thai được chẩn đoán bệnh phổi tuyến nang?

• Theo dõi siêu âm định kỳ để đánh giá kích thước khối
• Theo dõi dấu hiệu phù thai
• Lên kế hoạch sinh tại cơ sở có hồi sức sơ sinh
• Chuẩn bị tư vấn ngoại nhi nếu cần

Mục tiêu là theo dõi sát và can thiệp đúng thời điểm.

Cần mang giấy tờ gì khi đi khám lại để bác sĩ lập kế hoạch theo tuổi thai

Bạn nên chuẩn bị một bộ hồ sơ gọn, đủ thông tin.

Phiếu siêu âm lần đầu có kết luận nghi ngờ, kèm ảnh hoặc file nếu có. Nếu chỉ có ảnh chụp màn hình, hãy giữ ảnh có thước đo và tuổi thai. Kết quả sàng lọc trước đó như NIPT hoặc double test, vì giúp đặt nguy cơ dị tật kèm theo trong bối cảnh chung. Sổ khám thai và các lần siêu âm trước, để đối chiếu quá trình phát triển. Nếu đã làm siêu âm tim thai hoặc có hẹn làm, mang giấy hẹn và kết quả.

Việc này giúp bác sĩ không chỉ nhìn một lát cắt, mà nhìn cả câu chuyện theo thời gian.

Nên hỏi bác sĩ những câu nào để ra được kế hoạch

Bạn có thể viết sẵn 6 câu hỏi, ngắn và đúng trọng tâm:

Khối thuộc kiểu nang to, vi nang hay hỗn hợp?

Có thấy mạch nuôi bất thường từ động mạch chủ không?

CVR hiện tại là bao nhiêu và xu hướng so với lần trước?

Tim có bị lệch nhiều không, có dấu hiệu ảnh hưởng huyết động khôn?

Có dịch màng phổi, cổ trướng, đa ối hay dấu hiệu phù thai không?

Lịch tái khám cụ thể trong 2–6 tuần tới là gì và tiêu chí nào khiến cần khám sớm hơn?

Nếu có khả năng cần sinh ở tuyến có hồi sức sơ sinh và ngoại nhi, hãy hỏi rõ ngưỡng nào khiến cần chuyển kế hoạch sinh.

Có nên đọc hội nhóm hay tự so sánh chỉ số không

Bạn có thể đọc để bớt cô đơn, nhưng không dùng để ra quyết định. Lý do là mỗi ca khác nhau ở tuổi thai phát hiện, vị trí thùy phổi, mức lệch tim, và chỉ số CVR. So sánh một con số tách khỏi bối cảnh sẽ làm bạn hoảng hơn.

Một cách thực tế là dừng tìm các câu chuyện cực đoan. Thay vào đó, tập trung vào lịch theo dõi và dấu hiệu cần khám ngay. Việc này giúp giữ năng lượng cho những lần tái khám quan trọng.

Hướng dẫn hành động cụ thể ngay bây giờ khi có nghi ngờ bệnh phổi tuyến nang

Trong 24 giờ đầu, làm 5 việc sau:

Thứ nhất, cầm phiếu siêu âm và khoanh 3 dòng: tuổi thai, bên tổn thương, và kết luận. Chụp ảnh lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại.

Thứ hai, ghi lại 3 thông tin nếu có: có lệch tim hay không, có dịch màng phổi hay không, có đa ối hay không. Nếu phiếu không ghi, để trống và hỏi ở lần khám lại.

Thứ ba, viết ra 6 câu hỏi ở phần trên vào giấy. Mang theo đúng tờ giấy đó.

Thứ tư, đặt lịch khám lại theo mốc 1–2 tuần nếu đang trong giai đoạn 20–26 tuần, hoặc theo đúng hẹn của bác sĩ nếu đã phân tầng nguy cơ thấp. Nếu bạn cần nơi đọc lại hình ảnh theo y học bào thai và lập lịch theo tuổi thai, có thể mang trọn bộ hồ sơ tới phòng khám Dr Tú y học bào thai để được rà lại mặt cắt, đo lại chỉ số, và thống nhất kế hoạch theo dõi.

Thứ năm, dừng đọc hội nhóm về biến chứng trong 7 ngày, vì 7 ngày này là thời gian bạn cần tập trung vào theo dõi có cấu trúc.

Trong các tuần tiếp theo, bám lịch và bám tiêu chí.

Đi khám ngay nếu có dấu hiệu được thông báo là dịch tăng nhanh, tim lệch nhiều hơn, hoặc bác sĩ nghi ngờ phù thai. Nếu được chỉ định MRI thai hoặc siêu âm tim thai, làm đúng thời điểm vì thông tin này giúp quyết định tần suất theo dõi và kế hoạch sinh.

Kết luận

Nếu đang tìm hiểu về bệnh phổi tuyến nang, điều quan trọng là đánh giá kích thước khối và nguy cơ phù thai. Cần theo dõi định kỳ thay vì hoảng loạn sau một kết luận.

Trong hơn 20 năm thực hành của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú, phần khó nhất không phải là nhìn thấy khối trong phổi thai. Phần khó nhất là giúp gia đình hiểu rằng nhiều trường hợp có tiên lượng tốt khi được theo dõi đúng và có kế hoạch rõ ràng.

Tham khảo thêm tại đây.

Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé