Chiều muộn, một mẹ bầu bước vào phòng khám với tờ phiếu siêu âm gấp làm tư. Mẹ ngồi xuống chưa kịp thở đều đã hỏi ngay: “Bác sĩ ơi, em bị thiếu ối. Thiếu ối phải làm sao ạ? Con có nguy hiểm không?”
Câu hỏi đó rất thật. Vì “thiếu ối” nghe giống như “em bé đang thiếu oxy” hay “sắp có chuyện lớn”. Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Điều quan trọng là: thiếu ối do nguyên nhân gì, thiếu ối ở tuần bao nhiêu, kèm dấu hiệu gì, và em bé đang đáp ứng ra sao.
Bài này giúp mẹ trả lời đúng một câu: Thiếu ối phải làm sao để vừa an toàn, vừa tránh những can thiệp không cần thiết.
Thiếu ối là gì?
Nước ối là môi trường bao quanh em bé. Ở nửa sau thai kỳ, phần lớn nước ối đến từ nước tiểu thai nhi. Vì vậy, nước ối phản ánh khá nhiều về sức khỏe thai và bánh nhau.
Trên siêu âm, thiếu ối thường được chẩn đoán theo 1 trong 2 cách:
- AFI < 5 cm (chỉ số ối 4 góc).
- Túi ối sâu nhất < 2 cm.
Một điểm hay bị hiểu sai: dùng AFI có thể “bắt” nhiều ca thiếu ối hơn, nhưng không có nghĩa là em bé nguy hiểm hơn. Nhiều nơi ưu tiên đo túi ối sâu nhất để tránh chẩn đoán quá tay.
Vì sao lại thiếu ối?
Thiếu ối không phải là “một bệnh”. Nó là một dấu hiệu. Và hướng xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân.
Những nhóm nguyên nhân hay gặp:
1) Rò rỉ hoặc vỡ ối
Có thể rỉ ít, mẹ chỉ thấy ướt quần lót, ra nước âm đạo lấm tấm, đôi khi tưởng khí hư.
2) Bánh nhau hoạt động kém
Thiếu ối ở tam cá nguyệt 3 đôi khi liên quan tới tình trạng tuần hoàn mẹ–nhau không tốt, có thể đi kèm tiền sản giật, bệnh lý mạch máu, hoặc thai chậm tăng trưởng.
3) Bất thường hệ tiết niệu thai nhi
Nếu thiếu ối sớm, đặc biệt trước khoảng 20–22 tuần, cần nghĩ tới nhóm bệnh thận – tiết niệu làm giảm hoặc mất nước tiểu thai nhi.
4) Thuốc và yếu tố từ mẹ
Một số thuốc có thể làm giảm nước ối. Nếu mẹ đang dùng thuốc điều trị bệnh nền, cần báo bác sĩ để rà soát lại.
5) Thiếu ối “đơn độc”
Có trường hợp siêu âm hình thái bình thường, thai phát triển tốt, Doppler ổn, mẹ không rỉ ối. Khi đó thiếu ối có thể là “đơn độc”, và cách theo dõi sẽ khác.
Khi nào thiếu ối trở thành nguy hiểm?
Thiếu ối nguy hiểm không phải vì “con số”, mà vì nguyên nhân phía sau và hậu quả:
- Dễ chèn ép dây rốn khi chuyển dạ → nhịp tim thai bất thường.
- Có thể đi cùng thai chậm tăng trưởng nếu do suy nhau.
- Nếu thiếu ối rất sớm và kéo dài, nguy cơ lớn nhất là phổi thai phát triển kém.
Khi nào mẹ cần đi khám ngay?
Nếu mẹ đang băn khoăn “Thiếu ối phải làm sao”, hãy đi khám ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Ra nước âm đạo liên tục, ướt quần lót, nghi rỉ ối.
- Thai máy giảm rõ rệt so với mọi ngày.
- Đau bụng từng cơn, ra máu âm đạo.
- Sốt, rét run, đau bụng, khí hư hôi.
- Nhức đầu dữ dội, nhìn mờ, phù nhiều, huyết áp cao.
Bác sĩ sẽ kiểm tra gì khi phát hiện thiếu ối?
Một đánh giá đúng thường gồm:
- Xác nhận đo ối đúng kỹ thuật
Tránh đo nhầm vào vùng có dây rốn hoặc đo ở vị trí không chuẩn. - Loại trừ rỉ ối
Hỏi triệu chứng, khám khi cần, làm test khi nghi ngờ. - Siêu âm hình thái và hệ tiết niệu thai
Đặc biệt nhìn thận, bàng quang, đường tiểu. - Đánh giá tăng trưởng và Doppler
Để xem thai có bị ảnh hưởng do suy nhau hay không.
Thiếu ối phải làm sao? Một nguyên tắc lõi để mẹ bớt sợ
Nguyên tắc lõi là:
Thiếu ối không phải là “án”, mà là “tín hiệu”.
Tín hiệu này buộc chúng ta làm 3 việc: tìm nguyên nhân, đánh giá em bé, và chọn thời điểm sinh an toàn.
Khi mẹ hiểu đúng nguyên tắc này, mẹ sẽ bớt bị cuốn vào các lời khuyên truyền miệng kiểu “uống nước dừa là tăng ối” hoặc “thiếu ối là phải mổ ngay”.
Cách xử trí cụ thể theo từng tình huống
1) Thiếu ối trước 36 tuần, thai hình thái và tăng trưởng bình thường
Thường hướng tới theo dõi kèm giám sát thai.
Mẹ cần làm ngay:
- Hỏi rõ kết quả thiếu ối được đo theo cách nào.
- Mang toàn bộ siêu âm cũ để bác sĩ nhìn xu hướng.
- Theo dõi thai máy mỗi ngày. Nếu giảm rõ rệt thì đi khám ngay.
2) Thiếu ối cuối thai kỳ và không có nguyên nhân khác rõ ràng
Lúc này bác sĩ thường cân nhắc thời điểm sinh phù hợp, vì để thai ở lại quá lâu trong môi trường ối thấp có thể tăng nguy cơ suy thai khi chuyển dạ.
3) Thiếu ối nghi do rỉ ối
Đây là nhánh xử trí khác hoàn toàn. Mục tiêu là theo dõi sát để phát hiện nhiễm trùng, suy thai, và quyết định thời điểm chấm dứt thai kỳ phù hợp với tuổi thai.
4) Thiếu ối kèm thai chậm tăng trưởng hoặc nghi suy nhau
Khi thiếu ối đi cùng thai nhỏ, Doppler xấu, hoặc mẹ có tiền sản giật, bác sĩ sẽ ưu tiên theo dõi sát hơn và có thể chủ động cho sinh sớm hơn.
Có nên uống thật nhiều nước để tăng ối không?
Uống đủ nước là tốt cho mẹ. Nhưng mẹ nên hiểu đúng:
- Nếu mẹ đang thiếu nước do ăn uống kém, nôn nhiều, trời nóng, thì bù nước có thể giúp cải thiện phần nào.
- Nhưng nếu thiếu ối do suy nhau hoặc rỉ ối, uống nhiều nước không giải quyết được nguyên nhân chính.
Vì vậy, đừng biến “uống nước” thành cách tự điều trị thiếu ối tại nhà mà bỏ qua việc tìm nguyên nhân.
Tóm tắt nhanh: Thiếu ối phải làm sao?
Đừng hoảng. Xác nhận cách đo ối.
Ưu tiên loại trừ rỉ ối.
Soi kỹ hình thái, nhất là thận – bàng quang thai.
Đánh giá tăng trưởng và Doppler để tìm suy nhau.
Nếu <36 tuần và mọi thứ ổn, thường theo dõi và giám sát thai.
Nếu gần đủ tháng, bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm sinh phù hợp.
Uống đủ nước tốt cho mẹ, nhưng không phải “thuốc tăng ối” chắc chắn.
Kết luận
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú. Mục tiêu là giúp các gia đình vượt qua giông bão để đón con yêu chào đời khỏe mạnh.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
Pingback: Thiếu ối ở tuần thứ 36 có nguy hiểm không? Có nên sinh sớm?