Thiếu máu thai nhi là gì? Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai 29 tuần 4 ngày. Chị mang theo sổ khám thai, phiếu siêu âm và kết quả xét nghiệm máu gần đây. Trên phiếu siêu âm có dòng kết luận khiến chị lo lắng: “MCA-PSV tăng 1.6 MoM, nghi thiếu máu thai nhi”.
Chị hỏi ngay: “Em ăn uống đầy đủ, sao con vẫn thiếu máu?”
Điều khiến chị bối rối là đọc trên mạng thì người bảo chỉ cần uống thêm sắt, người lại nói nguy cơ rất nặng. Càng đọc càng rối.
Thiếu máu thai nhi là gì?
Thiếu máu thai nhi là tình trạng giảm số lượng hồng cầu hoặc giảm nồng độ hemoglobin trong máu của thai.
Hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy đến các cơ quan. Khi lượng oxy giảm, tim thai phải tăng cung lượng để bù trừ. Nếu tình trạng kéo dài hoặc nặng, thai có thể suy tim và tiến triển đến phù thai.
Điều quan trọng cần hiểu là thiếu máu thai nhi không phải do mẹ ăn thiếu chất. Phần lớn trường hợp có nguyên nhân bệnh lý phía sau.
Làm sao phát hiện thiếu máu thai nhi trên siêu âm?
Hiện nay, phương pháp sàng lọc quan trọng nhất là Doppler động mạch não giữa, gọi là MCA-PSV.
Khi thai thiếu máu, máu loãng hơn và vận tốc dòng chảy trong động mạch não giữa tăng lên. Nếu chỉ số vượt 1.5 MoM theo tuổi thai, nguy cơ thiếu máu mức trung bình đến nặng rất cao.
Đây là phương pháp không xâm lấn và được xem là tiêu chuẩn vàng trong sàng lọc thiếu máu thai nhi.
Ngoài Doppler, siêu âm có thể ghi nhận các dấu hiệu gợi ý như tim to, tràn dịch ổ bụng, phù da hoặc nhau dày. Tuy nhiên, nhiều trường hợp chỉ biểu hiện qua Doppler trước khi có phù thai.
Nguyên nhân thiếu máu thai nhi gồm những gì?
Về cơ chế, thiếu máu thai nhi thường xuất phát từ ba nhóm chính: tan máu, giảm sinh hồng cầu hoặc mất máu.
Trong đó, phân biệt tan máu bẩm sinh với các nguyên nhân khác là bước rất quan trọng trong tư vấn tiên lượng.
Tan máu bẩm sinh và vai trò của Thalassemia
Ở Việt Nam và khu vực châu Á, Alpha Thalassemia thể nặng là nguyên nhân di truyền có thể gây thiếu máu thai nhi rất sớm và rất nặng.
Trong thể Hb Bart’s, thai không tạo được hemoglobin hoạt động hiệu quả. Hậu quả là thiếu máu tiến triển nhanh và có thể dẫn đến phù thai toàn thân.
Cần làm rõ rằng Beta Thalassemia thường không gây thiếu máu nặng trong giai đoạn bào thai do còn hemoglobin F bảo vệ. Việc phân biệt này giúp tránh hoảng loạn không cần thiết ở những gia đình chỉ mang gen Beta Thalassemia.
Nếu nghi ngờ tan máu bẩm sinh, cần xét nghiệm di truyền cho bố mẹ và đánh giá thêm khi cần thiết.
Nhiễm trùng có gây thiếu máu thai nhi không?
Có, nhưng cơ chế và tiên lượng khác nhau giữa từng loại.
Parvovirus B19 gây ức chế tủy xương tạm thời. Nếu phát hiện kịp thời và truyền máu trong tử cung khi cần, thai có thể hồi phục hoàn toàn sau khi virus được đào thải.
CMV và Toxoplasma gây tổn thương đa cơ quan. Thiếu máu chỉ là một phần của bệnh cảnh. Nguy cơ di chứng thần kinh phụ thuộc vào mức độ tổn thương não.
Giang mai cũng có thể gây thiếu máu và phù thai. May mắn là có điều trị đặc hiệu bằng Penicillin nếu phát hiện sớm và điều trị đủ liều.
Vì vậy, không phải mọi trường hợp thiếu máu thai nhi do nhiễm trùng đều có tiên lượng giống nhau.
Mất máu trong thai kỳ
Một số trường hợp thiếu máu thai nhi do mất máu, như truyền máu song thai, hội chứng thiếu máu đa hồng cầu ở cặp song thai, xuất huyết thai – mẹ hoặc bất thường bánh nhau.
Nhóm này có thể diễn tiến nhanh và cần theo dõi sát bằng Doppler định kỳ.
Hướng xử trí thiếu máu thai nhi theo từng bước
Trong thực hành y học bào thai, luôn đi theo một trình tự rõ ràng:
Nghi ngờ → Sàng lọc bằng Doppler → Tìm nguyên nhân → Xác định mức độ → Điều trị.
Nếu Doppler tăng, bước tiếp theo là tìm nguyên nhân bằng xét nghiệm máu mẹ, tầm soát Thalassemia, xét nghiệm virus hoặc chọc ối khi cần.
Trong một số trường hợp, có thể lấy máu cuống rốn để đo trực tiếp hemoglobin của thai và xác định mức độ thiếu máu.
Nếu thiếu máu nặng, thai có thể được truyền máu trong tử cung để ổn định tình trạng huyết động. Tuy nhiên, truyền máu chỉ xử trí hậu quả trước mắt. Nguyên nhân mới quyết định tiên lượng lâu dài.
Tiên lượng thiếu máu thai nhi phụ thuộc vào điều gì?
Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào hai câu hỏi.
Thứ nhất, nguyên nhân là gì.
Thứ hai, có tổn thương cơ quan kèm theo hay không.
Parvovirus B19 nếu xử trí kịp thời có thể hồi phục tốt. Giang mai điều trị sớm có tiên lượng khả quan. Alpha Thalassemia thể nặng có tiên lượng khác hoàn toàn. CMV có nguy cơ di chứng thần kinh dù đã can thiệp huyết học.
Vì vậy, phân biệt tan máu bẩm sinh và các nguyên nhân khác không chỉ là vấn đề chẩn đoán. Đó là nền tảng của tư vấn tiên lượng cho gia đình.
Kết luận
Thiếu máu thai nhi không phải do mẹ ăn thiếu chất. Và không phải mọi trường hợp đều giống nhau.
Điều quan trọng không phải tự bổ sung thuốc. Mà là đánh giá đúng bằng Doppler, tìm nguyên nhân chính xác và theo dõi sát theo từng mốc thai kỳ.
Trong thực hành hơn 20 năm tại Dr Tú y học bào thai, phần khó nhất không phải là đo một chỉ số Doppler. Đó là giúp gia đình đi từ hoảng loạn sang một kế hoạch rõ ràng, dựa trên dữ liệu và theo dõi đúng thời điểm.
Tham khảo thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh”. Ebook dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé,
Pingback: Thiếu máu thai nhi là gì