Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là một chẩn đoán không hiếm gặp ở quý 2 và quý 3. Nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách, nhiều em bé vẫn sinh ra khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu bỏ sót hoặc đánh giá không đầy đủ, nguy cơ suy thai và biến chứng chu sinh có thể xảy ra.
Chị Q. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai 32 tuần 3 ngày. Trên tay chị là phiếu siêu âm ghi cân nặng ước tính dưới bách phân vị thứ 3, nghi thai chậm tăng trưởng trong tử cung.
Chị mang theo toàn bộ sổ khám thai, kết quả siêu âm quý 2, xét nghiệm tiền sản giật và một tờ giấy ghi những điều chị đọc được trên mạng. Lần mang thai trước chị sinh bé 2,6 kg đủ tháng. Nhưung điều chị lo nhất là sợ con thiếu oxy mà mình không biết. Chị bế tắc vì không rõ có nên xin sinh sớm để an toàn cho con.
Khi siêu âm lại đầy đủ kết quả cho thấy thai nhỏ nhưng dòng máu nuôi thai còn trong giới hạn cho phép. Kế hoạch sẽ là theo dõi sát mỗi 7–10 ngày thay vì can thiệp sớm.
Bài viết này giúp mẹ hiểu rõ thai chậm tăng trưởng trong tử cung là gì, nguyên nhân do đâu, cách theo dõi và tiên lượng sau sinh.
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là gì?
Đây là tình trạng thai nhi không đạt được tiềm năng phát triển vốn có. Lí do là vì hạn chế cung cấp oxy và dinh dưỡng qua bánh nhau.
Trên siêu âm thai, chẩn đoán thường đặt ra khi cân nặng ước tính dưới bách phân vị thứ 3, hoặc khi tốc độ tăng trưởng giảm dần theo thời gian.
Tình trạng này khác với thai nhỏ hơn tuổi thai. Thai nhỏ có thể do cơ địa bố mẹ. Trong khi đó, thai chậm tăng trưởng thường đi kèm rối loạn tuần hoàn bánh nhau và có nguy cơ thiếu oxy mạn tính.
Bản chất y khoa của thai chậm tăng trưởng trong tử cung
Thai nhi phát triển nhờ trao đổi máu qua bánh nhau. Nếu hệ mạch máu bánh nhau không tái cấu trúc đầy đủ, sức cản mạch tăng lên và lưu lượng máu đến thai giảm.
Khi oxy và dưỡng chất không đủ, thai buộc phải thích nghi bằng cách ưu tiên máu lên não. Trên siêu âm doppler, có thể thấy thay đổi ở động mạch rốn và động mạch não giữa.
Nguyên nhân thường gặp gồm:
- Tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật làm giảm tưới máu bánh nhau.
- Bệnh lý mạch máu mạn tính của mẹ như tăng huyết áp lâu năm, đái tháo đường có biến chứng mạch máu.
- Nhiễm trùng bào thai như CMV hoặc toxoplasma.
- Bất thường nhiễm sắc thể hoặc hội chứng di truyền.
- Bất thường dây rốn hoặc cấu trúc bánh nhau.
Một tỷ lệ khác còn có thể không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Hậu quả nếu không theo dõi sát có thể là suy thai mạn, sinh non hoặc thai lưu. Tuy nhiên, nguy cơ này phụ thuộc vào mức độ rối loạn dòng máu và tuổi thai.
Sau khi chẩn đoán thai chậm tăng trưởng trong tử cung cần làm gì?
Việc đầu tiên là xác nhận lại chẩn đoán bằng siêu âm chuẩn kỹ thuật.
Cần đo đầy đủ sinh trắc học gồm chu vi đầu, chu vi bụng, chiều dài xương đùi. Chu vi bụng phải đo đúng mặt cắt qua tĩnh mạch rốn và dạ dày.
Sau đó phải làm doppler động mạch rốn để đánh giá sức cản mạch máu bánh nhau. Nếu cần, bổ sung doppler động mạch não giữa để đánh giá tái phân phối tuần hoàn.
Theo dõi thường bao gồm:
Siêu âm mỗi 1–2 tuần để đánh giá tốc độ tăng trưởng.
Doppler động mạch rốn định kỳ.
Theo dõi tim thai và đánh giá biophysical profile nếu cần.
Đếm thai máy hằng ngày tại nhà.
Việc quyết định sinh sớm phụ thuộc vào:
Dòng chảy động mạch rốn mất hoặc đảo ngược.
Tim thai bất thường.
Thai giảm cử động rõ rệt.
Thai đủ tháng và môi trường trong tử cung không còn lợi ích giữ thêm.
Tiên lượng cho em bé sau sinh
Nếu thai chậm tăng trưởng trong tử cung được theo dõi sát và sinh ở thời điểm phù hợp, nhiều trẻ bắt kịp tăng trưởng trong những tháng đầu đời.
Trường hợp phải sinh sớm do doppler xấu, trẻ có thể cần hỗ trợ tại khoa sơ sinh nhưng tiên lượng phụ thuộc vào tuổi thai lúc sinh và mức độ thiếu oxy trước đó.
Điều quan trọng là không trì hoãn can thiệp khi có bằng chứng suy thai tiến triển.
Nguyên tắc duy nhất cần nhớ
Đánh giá dòng máu nuôi thai quan trọng hơn con số cân nặng đơn lẻ.
Nếu chỉ nhìn vào cân nặng thấp mà không đánh giá doppler, có thể can thiệp quá sớm. Nếu bỏ qua thay đổi dòng máu, có thể bỏ lỡ thời điểm an toàn cho thai.
Trong trường hợp chị Q., chính việc đánh giá đầy đủ doppler đã giúp kéo dài thai kỳ an toàn thêm nhiều tuần thay vì sinh sớm không cần thiết.
Kết luận
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là một tình trạng cần được quản lý có hệ thống. Không phải mọi thai nhỏ đều nguy hiểm, nhưng mọi trường hợp nghi ngờ đều phải được đánh giá đầy đủ bằng siêu âm và doppler.
Phát hiện sớm, theo dõi sát và lựa chọn đúng thời điểm sinh là ba yếu tố quyết định tiên lượng. Khi quản lý đúng, nhiều thai kỳ chậm tăng trưởng trong tử cung vẫn có thể kết thúc an toàn và em bé chào đời khỏe mạnh.
