Chị M. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai 30 tuần 2 ngày. Trên phiếu siêu âm ở cơ sở khác ghi: cân nặng ước tính 1.200 gram, dưới bách phân vị thứ 5, theo dõi thai chậm phát triển. “Thai chậm phát triển là gì ?” – Chị mang theo câu hỏi đó đến gặp tôi với những suy nghĩ rối tung trong đầu và những thông tin khiến chị hoang mang.
Chị mang theo sổ khám thai, toàn bộ phiếu siêu âm từ tuần 12 đến tuần 28 và kết quả xét nghiệm đường huyết. Chị từng sinh một bé đầu 2,8 kg đủ tháng. Lần này chị lo con sẽ phải sinh non. Điều khiến chị lo nhất là không biết có phải do mình ăn uống chưa đủ.
Sau khi siêu âm lại toàn diện và đo lại các chỉ số và làm doppler động mạch rốn. Kết luận là thai chậm tăng trưởng mức độ nhẹ. Doppler đánh giá dòng máu nuôi thai còn trong giới hạn cho phép. Kế hoạch theo dõi mỗi 1–2 tuần được thiết lập thay vì chỉ định sinh sớm.
Thai chậm phát triển là gì và được chẩn đoán như thế nào?
Thai chậm phát triển là tình trạng cân nặng ước tính của thai dưới bách phân vị thứ 3 so với tuổi thai. Hoặc cân nặng từ bách phân vị 3-10 và kèm theo dấu hiệu rối loạn doppler dòng máu nuôi thai.
Nhưng để chẩn đoán thì không chỉ dựa vào một vài lần đo cân nặng. Điều cần làm là phải đánh giá chu vi đầu, chu vi bụng, chiều dài xương đùi và ước tính cân nặng. Quan trọng hơn là làm doppler động mạch rốn, động mạch tử cung để xem dòng máu từ mẹ sang con có bị cản trở hay không. Nếu doppler bất thường, nguy cơ suy thai mạn tính sẽ cao hơn.
Bản chất y khoa của chậm phát triển trong tử cung
Thai nhi phát triển nhờ trao đổi oxy và dinh dưỡng qua bánh nhau. Nếu bánh nhau hoạt động kém, máu đến thai giảm, thai không nhận đủ dưỡng chất.
Nguyên nhân thường gặp gồm tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ, bệnh lý mạch máu của mẹ, nhiễm trùng bào thai hoặc bất thường nhiễm sắc thể. Một số trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ ràng.
Trong tử cung, thai có nguy cơ thiếu oxy mạn tính. Sau sinh, trẻ có thể nhẹ cân, dễ hạ đường huyết và cần theo dõi sát. Tuy nhiên, nếu được theo dõi bằng siêu âm thai và doppler động mạch rốn định kỳ, phần lớn trường hợp có thể quản lý an toàn đến gần đủ tháng.
Nguyên tắc quan trọng khi hiểu thai chậm phát triển là gì
Thai chậm phát triển không chỉ là con số cân nặng. Mà là đánh giá toàn diện doppler dòng máu nuôi thai.
Nếu chỉ nhìn vào cân nặng dưới bách phân vị 10 mà không kiểm tra doppler. Điều đó có thể quyết định sai thời điểm sinh. Ngược lại, nếu doppler bình thường, thai có thể tiếp tục theo dõi.
Trường hợp của chị M. cho thấy điều này rõ ràng. Nếu chỉ dựa vào cân nặng, chị có thể được khuyên sinh sớm. Nhưng khi dòng máu còn tốt việc theo dõi sát sẽ có thể kéo dài thời gian thai kỳ hơn và an toàn hơn.
Tiên lượng của thai chậm phát triển sau sinh
Nếu được theo dõi sát và sinh đúng thời điểm, phần lớn trẻ sẽ bắt kịp tăng trưởng trong năm đầu đời.
Trường hợp doppler nặng, có thể cần sinh sớm để tránh suy thai cấp. Sau sinh, bé cần được theo dõi cân nặng, đường huyết và hô hấp. Tiên lượng sẽ phụ thuộc vào mức độ rối loạn dòng máu nuôi thai và tuổi thai khi sinh.
Kết luận
Thai chậm phát triển là gì không chỉ là câu hỏi về cân nặng. Mà còn là câu hỏi về chức năng bánh nhau và dòng máu nuôi thai. Đánh giá đúng, theo dõi định kỳ và quyết định sinh đúng thời điểm là yếu tố then chốt.
Với kinh nghiệm hơn 20 năm trong lĩnh vực y học bào thai. Ths.Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn tiếp cận từng trường hợp bằng cách đọc lại hồ sơ cũ, siêu âm đánh giá cẩn thận. Rồi từ đó lập kế hoạch theo dõi cá thể hóa. Đã giúp rất nhiều thai kỳ thai chậm phát triển được quản lý an toàn cho đến khi em bé chào đời.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
