Chị H. mang thai 30 tuần 1 ngày. Chị làm văn phòng, lịch làm việc dày, bữa trưa thường vội. Lần này chị đến phòng khám Dr Tú y học bào thai sau khi nhận kết quả siêu âm ở nơi khác với 2 dòng khiến chị bối rối: vòng bụng thấp bách phân vị và nghi thai chậm phát triển. Chị mang theo sổ khám thai, toàn bộ phiếu siêu âm các mốc trước đó, kết quả xét nghiệm đường huyết, và một USB có video siêu âm.
Điều chị lo nhất nằm gọn trong một câu: thai chậm phát triển có ảnh hưởng gì không, có phải con thiếu oxy, có phải sinh non, có phải vào NICU. Điều khiến chị bế tắc là càng đọc hội nhóm càng thấy rối. Người thì bảo chỉ cần ăn nhiều lên. Người lại khuyên nghỉ làm tuyệt đối. Chị không biết nên tin số cân nặng ước tính hay tin cảm giác thai máy vẫn đều.
Tại phòng khám, bước đầu là đọc lại tuổi thai, đối chiếu chuỗi số đo các lần, xem lại mặt cắt, rồi làm lại khảo sát tăng trưởng kèm nước ối và siêu âm Doppler động mạch rốn. Sau đó mới phân tầng nguy cơ và lên lịch theo dõi tim thai CTG phù hợp.
Thai chậm phát triển có ảnh hưởng gì không và hiểu đúng định nghĩa
Có 3 nhóm nguyên nhân chính:
- Nhau thai hoạt động kém:
Giảm tưới máu qua nhau khiến thai thiếu oxy và dinh dưỡng. Thai tăng cân chậm, vòng bụng tụt trước. Doppler động mạch rốn có thể tăng trở kháng, nặng có thể mất hoặc đảo chiều dòng tâm trương. Nguy cơ suy thai và thai lưu cao hơn nếu không theo dõi sát. - Nguyên nhân từ thai:
Bất thường cấu trúc hoặc nhiễm sắc thể có thể đi kèm. Trường hợp xuất hiện sớm trước 32 tuần hoặc dưới bách phân vị 3 cần khảo sát hình thái kỹ và cân nhắc xét nghiệm di truyền theo bối cảnh. - Nguyên nhân từ mẹ:
Tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật nặng sớm, bệnh thận mạn, bệnh tự miễn có thể làm giảm tưới máu nhau. Đây là cơ chế bệnh lý mạch máu, không phải do mẹ làm sai.
Ảnh hưởng cụ thể
- Trước sinh: nguy cơ suy thai mạn, giảm nước ối, toan máu thai và có thể phải sinh sớm vì an toàn.
- Trong chuyển dạ: thai kém chịu đựng cơn co nếu nền tảng là suy nhau.
- Sau sinh: dễ hạ đường huyết, hạ thân nhiệt, đa hồng cầu, rối loạn thích nghi; có thể cần NICU nếu sinh non hoặc nhẹ cân nhiều.
Phân biệt quan trọng
Thai nhỏ cơ địa có Doppler và nước ối bình thường, tăng trưởng ổn định.
Thai chậm phát triển có bằng chứng tăng trưởng kém hoặc dấu hiệu huyết động bất lợi.
Bản chất y khoa: vì sao thai chậm phát triển có thể ảnh hưởng đến em bé
Một điểm quan trọng nữa là phân biệt thai nhỏ so với tuổi thai với thai chậm phát triển. Thai nhỏ cơ địa có thể có Doppler bình thường, nước ối bình thường, và đường tăng trưởng ổn định. Thai chậm phát triển thường có bằng chứng tăng trưởng kém hoặc dấu hiệu huyết động bất lợi.
Thai chậm phát triển có ảnh hưởng gì không phụ thuộc vào Doppler và bách phân vị như thế nào
Nếu thai dưới bách phân vị 3, nguy cơ biến cố cao hơn nhóm 3 đến 10. Vì vậy nhóm dưới 3 thường được xem là nặng và theo dõi chặt hơn.
Doppler động mạch rốn là trụ cột theo dõi. Khi Doppler vẫn bình thường, nhiều trường hợp có thể theo dõi ngoại trú theo lịch, miễn là tăng trưởng và các chỉ số khác ổn. Khi có mất dòng tâm trương hoặc đảo chiều, nguy cơ tăng rõ và thường cần theo dõi dày, đôi khi phải nhập viện.
Sau khi chẩn đoán thai chậm phát triển, Doppler động mạch rốn thường được làm định kỳ 1 đến 2 tuần. Nếu nặng hoặc có giảm dòng tâm trương, thường làm hàng tuần. Nếu có mất dòng tâm trương, có thể cần làm 2 đến 3 lần mỗi tuần. Khi đảo chiều, thường cân nhắc nhập viện, theo dõi tim thai CTG nhiều lần mỗi ngày và cân nhắc thời điểm sinh theo toàn cảnh.
MCA và các tỷ số như CPR có thể giúp hiểu đáp ứng thích nghi. Tuy nhiên, việc dùng chúng để quyết định can thiệp cần đặt trong bối cảnh tổng thể, không nên dựa vào một con số.
Sau khi chẩn đoán, mẹ cần làm gì trong 24 giờ đầu và các mốc theo tuần thai
Chẩn đoán thai chậm phát triển phải dựa trên chuỗi số đo tăng trưởng và Doppler, không dựa vào một con số cân nặng đơn lẻ.
Trong 24 giờ đầu
- Xem lại phiếu siêu âm và khoanh 4 thông tin: tuổi thai, bách phân vị EFW hoặc AC, Doppler động mạch rốn, nước ối.
- Chụp và lưu toàn bộ phiếu theo ngày khám.
- Ghi ra 5 câu hỏi trọng tâm:
- Thai dưới 3 hay từ 3 đến 10.
- Doppler động mạch rốn mức độ nào.
- Lịch theo dõi tăng trưởng, Doppler và CTG bao lâu một lần.
- Khi nào cần nhập viện hoặc sinh sớm.
- Kế hoạch phối hợp sơ sinh sau sinh.
- Tạm dừng đọc hội nhóm 48 giờ để tránh tăng lo âu và quyết định theo cảm xúc.
Trong 1–2 tuần tiếp theo
- Đánh giá lại tăng trưởng đúng khoảng cách giữa hai lần đo.
- Làm Doppler động mạch rốn theo lịch và theo dõi nước ối.
- Thực hiện CTG khi đủ tuổi thai can thiệp và tăng tần suất nếu Doppler xấu đi.
Chuẩn bị hồ sơ tái khám
- Sổ khám thai.
- Toàn bộ phiếu siêu âm theo thứ tự thời gian.
- Các xét nghiệm quan trọng trong thai kỳ.
- Danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
Cần tránh
- Nghỉ làm tuyệt đối hoặc nằm bất động chỉ để mong thai tăng cân.
- Tự ý dùng thuốc tăng tuần hoàn nhau.
- Đổi nơi theo dõi liên tục làm mất tính liên tục của chuỗi số đo.
Tiên lượng sau sinh và xử trí sau sinh: điều gì hay gặp nhất
Nếu thai chậm phát triển nhẹ, Doppler động mạch rốn bình thường và sinh gần đủ tháng, nhiều bé chỉ cần theo dõi sau sinh sát hơn vài vấn đề thích nghi. Nếu sinh sớm hoặc nhẹ cân nhiều, nguy cơ cần NICU cao hơn.
Sau sinh, ekip sơ sinh thường quan tâm nhất: hạ thân nhiệt, hạ đường huyết, rối loạn thích nghi hô hấp, và tình trạng đa hồng cầu. Kế hoạch chăm sóc tập trung vào giữ ấm, theo dõi đường huyết, nuôi dưỡng sớm phù hợp và theo dõi tình trạng hô hấp.
Về dài hạn, một phần trẻ thai chậm phát triển có nguy cơ vấn đề phát triển thần kinh và nguy cơ chuyển hóa cao hơn. Mức độ liên quan phụ thuộc tuổi thai lúc sinh, mức nhẹ cân và các biến cố trong giai đoạn chu sinh.
Kết luận: điều mẹ cần nắm để bớt hoang mang và đi đúng đường
Thai chậm phát triển có ảnh hưởng gì không không thể trả lời bằng một chữ có hoặc không. Câu trả lời đúng nằm ở phân tầng nguy cơ: bách phân vị, tốc độ tăng trưởng, nước ối và đặc biệt là siêu âm Doppler động mạch rốn, cộng với kế hoạch theo dõi tim thai CTG và thời điểm sinh khi thai chậm phát triển theo toàn cảnh. Khi mẹ giữ được chuỗi hồ sơ rõ ràng, theo dõi đúng lịch và tránh quyết định theo cảm xúc, nhiều tình huống sẽ trở nên kiểm soát được.
Phần quan trọng nhất là mẹ được giải thích rõ và có kế hoạch hành động cụ thể theo từng mốc tuổi thai, đúng vai trò của một phòng khám chuyên sâu trong y học bào thai.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh”. Ebook dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé.
