Siêu âm dị tật ống thần kinh – nỗi lo thường gặp khi mẹ bầu đi khám thai
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 19 tuần 4 ngày. Trên tay chị là phiếu siêu âm hình thái vừa làm tại một cơ sở gần nhà. Dòng kết luận ghi nghi ngờ hở cột sống khiến chị lo lắng ngay lập tức.
Chị nói mình không rõ siêu âm dị tật ống thần kinh là đang sàng lọc hay đã chẩn đoán. Điều làm chị bối rối nhất là mỗi người giải thích một kiểu. Có người bảo rất nghiêm trọng. Có người lại nói chưa chắc chắn.
Thực tế, đây là tình huống khá phổ biến trong thực hành thai kỳ. Việc hiểu đúng vai trò của siêu âm sẽ giúp thai phụ bình tĩnh hơn và có hướng đi phù hợp.
Siêu âm dị tật ống thần kinh là gì và dùng để làm gì
Siêu âm dị tật ống thần kinh là hình thức khảo sát cấu trúc não và cột sống thai nhi bằng sóng siêu âm. Mục tiêu chính là phát hiện sớm các bất thường hình thái của hệ thần kinh trung ương.
Ống thần kinh là cấu trúc hình thành rất sớm trong thai kỳ. Từ cấu trúc này, não và tủy sống của thai sẽ phát triển. Nếu quá trình khép kín không trọn vẹn, có thể xuất hiện các bất thường thần kinh bẩm sinh.
Siêu âm không nhìn thấy chức năng thần kinh. Phương pháp này chỉ đánh giá hình dạng và cấu trúc bên ngoài của não, hộp sọ và trục cột sống theo từng mốc thai.
Thời điểm nào siêu âm đánh giá hệ thần kinh thai nhi rõ nhất
Việc khảo sát não và cột sống thai nhi đạt hiệu quả tốt nhất trong giai đoạn 18 đến 22 tuần. Đây là mốc thường được gọi là siêu âm hình thái.
Ở giai đoạn này, cấu trúc giải phẫu của thai đã đủ lớn. Hộp sọ, não thất và trục cột sống có thể quan sát tương đối rõ trên siêu âm.
Nếu siêu âm quá sớm, một số bất thường có thể chưa biểu hiện đầy đủ. Ngược lại, nếu quá muộn, việc đánh giá chi tiết có thể gặp khó khăn hơn.
Siêu âm có thể phát hiện những dấu hiệu nào liên quan hệ thần kinh
Qua siêu âm hình thái, bác sĩ có thể phát hiện các dấu hiệu bất thường ở vùng đầu hoặc vùng cột sống của thai nhi.
Ở vùng đầu, có thể ghi nhận hình dạng hộp sọ không điển hình, cấu trúc não thất thay đổi hoặc thiếu các mốc giải phẫu quen thuộc.
Ở vùng cột sống, có thể thấy khe hở đốt sống, đường da không liên tục hoặc túi thoát vị ở vùng lưng thai.
Cũng có trường hợp chỉ xuất hiện dấu hiệu gián tiếp. Khi đó, bác sĩ sẽ ghi nhận nghi ngờ và đề nghị theo dõi thêm.
Nghi ngờ trên siêu âm có phải là kết luận chắc chắn không
Một trong những hiểu lầm phổ biến là cho rằng nghi ngờ trên siêu âm đồng nghĩa với chẩn đoán xác định. Thực tế, hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau.
Siêu âm là công cụ sàng lọc. Nghi ngờ có nghĩa là hình ảnh chưa hoàn toàn bình thường và cần được kiểm tra kỹ hơn.
Trong nhiều trường hợp, khi siêu âm lại với điều kiện tốt hơn, hình ảnh trở nên rõ ràng và nghi ngờ có thể được loại trừ.
Vì sao bác sĩ thường hẹn siêu âm lại khi có nghi ngờ
Hình ảnh siêu âm phụ thuộc nhiều yếu tố. Tư thế thai, thành bụng mẹ, lượng nước ối và thời gian khảo sát đều ảnh hưởng kết quả.
Có lúc thai nằm sấp, che khuất vùng lưng. Có lúc mặt cắt chưa đúng trục cần đánh giá. Những tình huống này đều có thể gây nghi ngờ.
Việc hẹn kiểm tra lại là bước cần thiết để tránh kết luận vội vàng. Đây là thực hành chuẩn trong y khoa, không phải dấu hiệu của kết quả xấu.
Siêu âm và xét nghiệm máu có liên quan gì với nhau
Trong một số trường hợp, khảo sát hình thái hệ thần kinh được kết hợp với xét nghiệm máu giữa thai kỳ, thường là xét nghiệm AFP.
Xét nghiệm này giúp đánh giá nguy cơ tăng đối với một số bất thường thần kinh. Tuy nhiên, đây không phải xét nghiệm chẩn đoán.
Kết quả xét nghiệm cần được đọc cùng với hình ảnh siêu âm và tuổi thai. Việc tách rời hai thông tin này dễ dẫn đến hiểu sai.
Vì sao có trường hợp phát hiện nghi ngờ ở lần khám sau
Không ít thai phụ thắc mắc vì sao lần siêu âm trước bình thường nhưng lần sau lại xuất hiện nghi ngờ. Đây là tình huống hoàn toàn có thể xảy ra.
Nguyên nhân thường là do điều kiện khảo sát ở lần trước chưa thuận lợi. Không phải vì bỏ sót hay do lỗi chủ quan.
Điều quan trọng là khi có nghi ngờ, thai phụ cần được đánh giá lại đúng cách và theo đúng mốc thai.
Thai phụ nên làm gì khi nhận kết quả nghi ngờ
Khi nhận kết quả nghi ngờ, việc đầu tiên là giữ đầy đủ hồ sơ đã làm. Bao gồm phiếu siêu âm, hình ảnh và sổ khám thai.
Thai phụ nên ghi sẵn các câu hỏi cần hỏi bác sĩ. Điều này giúp buổi khám lại tập trung và hiệu quả hơn.
Trong giai đoạn này, việc so sánh kết quả của mình với các trường hợp trên mạng thường không mang lại lợi ích.
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ khi đi khám lại
Thai phụ có thể hỏi mức độ nghi ngờ hiện tại đang ở mức nào. Dấu hiệu nào đang được theo dõi.
Ngoài ra, nên hỏi mốc thời gian cần kiểm tra lại và mục tiêu của mỗi lần siêu âm tiếp theo.
Những câu hỏi này giúp hình dung rõ lộ trình theo dõi và giảm bớt lo lắng.
Vai trò của phòng khám chuyên sâu trong đánh giá lại kết quả
Khi có nghi ngờ liên quan hệ thần kinh thai nhi, việc đọc lại kết quả trong đúng bối cảnh tuổi thai rất quan trọng.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, quy trình thường bắt đầu bằng việc tiếp nhận và đọc lại toàn bộ hồ sơ cũ.
Sau đó, bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm mục tiêu để tập trung vào các cấu trúc cần đánh giá. Cách tiếp cận này giúp tránh kết luận vội vàng.
Kết luận
Siêu âm là công cụ quan trọng trong sàng lọc bất thường hệ thần kinh thai nhi, nhưng không phải là kết luận cuối cùng.
Nghi ngờ trên siêu âm cần được đánh giá lại theo mốc thai và trong bối cảnh đầy đủ.
Khi được giải thích rõ ràng và có kế hoạch theo dõi cụ thể, thai phụ sẽ bình tĩnh và chủ động hơn trong hành trình chăm sóc thai kỳ.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
