Chị M. chọn đi siêu âm thai tại phòng khám Dr Tú y học bào thai ở tuần 24, vốn chỉ nghĩ là một buổi kiểm tra định kỳ . Nhưng khi bác sĩ dừng lại lâu hơn bình thường, chị bắt đầu thấy lo. Một lát sau, bác sĩ nhẹ nhàng nói: “Thai có dấu hiệu phù trên siêu âm, sẽ cần kiểm tra thêm.”
Chị M. hoang mang vì chưa từng nghe thấy khái niệm này và cũng không hiểu. Đầu óc của chị hoàn toàn trống rỗng. Nhưng sau khi được giải thích cặn kẽ, chị hiểu được việc mình cần làm bây giờ là phối hợp với bác sĩ đánh giá kỹ, tìm hiểu nguyên nhân, chứ không phải lúc để mất bình tĩnh.
Phù thai trên siêu âm là gì?
Phù thai (Hydrops fetalis) là tình trạng ứ dịch bất thường trong cơ thể thai nhi, được xác định khi siêu âm thấy dịch tích tụ ở từ hai khoang trở lên, ví dụ:
- Ổ bụng (cổ trướng)
- Khoang màng phổi
- Khoang màng tim
- Phù da toàn thân
Nói đơn giản, cơ thể thai nhi đang giữ quá nhiều dịch, vượt quá khả năng điều hòa bình thường của hệ tuần hoàn và bạch huyết.
Vì sao siêu âm có thể phát hiện phù thai?
Siêu âm thai là phương tiện chính để phát hiện phù vì cho phép quan sát trực tiếp các khoang dịch và cấu trúc cơ thể thai nhi theo thời gian thực.
Bác sĩ không chỉ nhìn thấy dịch, mà còn đánh giá:
- Độ dày da thai
- Hình dạng tim và dòng máu qua tim
- Lượng nước ối
- Độ dày bánh nhau
- Nhịp tim và nhịp điệu tim
Chính sự kết hợp này giúp phân biệt phù thai thật sự với các hình ảnh giống phù nhưng chỉ thoáng qua.
Dấu hiệu phù thai trên siêu âm thường gặp
Một thai được nghi ngờ phù khi xuất hiện ít nhất hai trong các dấu hiệu sau:
1. Cổ trướng (Ascites)
Dịch tự do trong ổ bụng, thường là dấu hiệu sớm.
2. Tràn dịch màng phổi
Dịch bao quanh phổi, có thể một bên hoặc hai bên.
3. Tràn dịch màng tim
Lớp dịch mỏng bao quanh tim dày bất thường.
4. Phù da toàn thân
Da thai dày lên, đặc biệt vùng bụng và lưng.
Ngoài ra có thể kèm:
- Nước ối nhiều
- Bánh nhau dày
- Tim to
Nguyên nhân gây phù thai trên siêu âm
Phù thai không phải là một bệnh riêng lẻ mà là biểu hiện của nhiều rối loạn khác nhau. Các nhóm nguyên nhân phổ biến gồm:
Bất thường nhiễm sắc thể
Down, Turner, Trisomy 18… thường xuất hiện sớm.
Bệnh tim bẩm sinh
Suy tim thai gây ứ dịch toàn thân.
Thiếu máu thai nặng
Do nhiễm virus Parvovirus B19 hoặc xuất huyết mẹ – thai.
Rối loạn hệ bạch huyết
Nang bạch huyết vùng cổ, tắc dẫn lưu dịch.
Nhiễm trùng bào thai
CMV, toxoplasma, giang mai…
Thai đôi biến chứng
Hội chứng truyền máu song thai.
Phù thai trên siêu âm có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào:
- Nguyên nhân nền
- Tuổi thai khi phát hiện
- Số khoang dịch bị ảnh hưởng
- Tốc độ tiến triển
Phù xuất hiện càng sớm và càng lan rộng thì nguy cơ càng cao. Tuy nhiên vẫn tồn tại những trường hợp phù nhẹ, thoáng qua và tự thoái lui khi nguyên nhân được xử lý.
Khi siêu âm phát hiện phù thai, mẹ bầu cần làm gì?
Một lộ trình đánh giá thường bao gồm:
Siêu âm chuyên sâu
Đánh giá tim thai, cấu trúc cơ thể, Doppler mạch máu.
Xét nghiệm di truyền
NIPT, chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau nếu nghi ngờ cao.
Tầm soát nhiễm trùng
Xét nghiệm máu mẹ và PCR dịch ối khi cần.
Theo dõi động học
Lặp lại siêu âm sau 1–2 tuần để xem phù tăng hay giảm.
Tiên lượng của thai nhi khi có phù trên siêu âm
- Nếu nguyên nhân điều trị được (thiếu máu, rối loạn nhịp tim): tiên lượng cải thiện rõ.
- Nếu liên quan bất thường nhiễm sắc thể nặng: tiên lượng thường kém.
- Nếu phù giảm dần theo thời gian: khả năng thai phát triển tốt hơn.
Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân gốc, không chỉ riêng hình ảnh siêu âm.
Kết luận
Phù thai trên siêu âm là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Đó là lời nhắc cần đánh giá toàn diện nguyên nhân, theo dõi sát và có hướng xử trí phù hợp. Sự bình tĩnh, có thông tin chính xác và theo dõi hệ thống sẽ giúp gia đình đưa ra quyết định.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
