Chị T. bước vào phòng khám phòng khám Dr Tú y học bào thai siêu âm tuần thứ 12 với tâm trạng hồi hộp xen lẫn háo hức. Đây là mốc siêu âm quan trọng đầu tiên nên chị chuẩn bị rất kỹ. Nhưng khi bác sĩ dừng lâu ở vùng cổ thai nhi, chị bắt đầu thấy tim mình đập nhanh hơn. Rời đến khi kết quả ghi: “Có dấu hiệu phù thai ở tuần thứ 12 – cần theo dõi thêm.”
Rất nhiều câu hỏi xuất hiện trong đầu chị: Có nguy hiểm không? Con có khỏe không? Có phải bất thường không?
Nhưng sau khi nghe bác sĩ tư vấn chị mới hiểu rằng đây là một dấu hiệu cần được đánh giá kĩ, nhưng không phải lúc nào cũng mang ý nghĩa không tốt. Điều quan trọng là tìm được nguyên nhân và theo dõi đúng hướng.
Phù thai ở tuần thứ 12 là gì?
Phù thai (Hydrops fetalis) là tình trạng tích tụ dịch bất thường trong cơ thể thai nhi, khi dịch xuất hiện ở từ hai khoang trở lên, bao gồm:
- Ổ bụng (cổ trướng)
- Khoang màng phổi
- Khoang màng tim
- Phù da toàn thân
Ở tuần thai thứ 12, thai còn rất nhỏ nên đa số biểu hiện sớm thường là phù da hoặc dày vùng cổ – gáy. Không phải mọi trường hợp dày da gáy đều là phù thai, nhưng đây là dấu hiệu khiến bác sĩ cần theo dõi sát hơn.
Vì sao xuất hiện phù thai ở tuần thứ 12?
Tuần 12 nằm trong giai đoạn cuối của tam cá nguyệt đầu, khi các cơ quan đang hoàn thiện nhanh. Phù xuất hiện ở thời điểm này thường liên quan đến các nhóm nguyên nhân sau:
1. Bất thường nhiễm sắc thể
- Hội chứng Turner (45,X)
- Trisomy 21 (Down)
- Trisomy 13, 18
Đây là những nhóm nguyên nhân cần được sàng lọc đầu tiên
2. Dị tật tim bẩm sinh
Tim hình thành chưa hoàn chỉnh có thể gây suy tuần hoàn bào thai và ứ dịch.
3. Rối loạn hệ bạch huyết
Nang bạch huyết vùng cổ (cystic hygroma) làm cản trở dẫn lưu dịch.
4. Nhiễm trùng bào thai
Một số virus như Parvovirus B19 có thể gây thiếu máu nặng.
5. Thiếu máu thai nhi
Thiếu máu khiến tim phải hoạt động quá sức, dẫn đến suy tim và phù.
Đáng lưu ý: nhiều trường hợp không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng và phù có thể tự biến mất.
Dấu hiệu phù thai ở tuần thứ 12 trên siêu âm
Ở tuần thứ 12, bác sĩ siêu âm thường chú ý:
- Da vùng cổ – gáy dày
- Túi dịch quanh thân thai
- Bánh nhau dày
- Dấu hiệu tràn dịch khoang bụng hoặc ngực thường ít gặp ở giai đoạn sớm
Vì thai còn nhỏ, hình ảnh có thể thay đổi nhanh, nên siêu âm lại sau 1–2 tuần rất quan trọng.
Phù thai ở tuần thứ 12 có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào:
- Nguyên nhân nền
- Số khoang có dịch
- Tiến triển qua các lần siêu âm
- Có dị tật phối hợp hay không
Phù xuất hiện sớm thường khiến bác sĩ thận trọng hơn vì có thể liên quan đến rối loạn di truyền. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều tiên lượng không tốt. Có những thai chỉ phù nhẹ rồi tự hết.
Khi phát hiện phù thai ở tuần thứ 12, cần làm gì?
Một hướng tiếp cận thường gồm:
1. Siêu âm hình thái sớm
Đánh giá tim thai, xương mũi, não, thành bụng, bánh nhau.
2. Sàng lọc di truyền
- NIPT
- Sinh thiết gai nhau nếu nguy cơ cao
3. Xét nghiệm nhiễm trùng
Tầm soát Parvovirus B19, CMV, toxoplasma…
4. Theo dõi
Lặp lại siêu âm sau 1–2 tuần để xem phù tăng hay giảm.
Tiên lượng khi phù thai ở tuần thứ 12
- Do bất thường nhiễm sắc thể: tiên lượng thường dè dặt.
- Do rối loạn bạch huyết nhẹ: có khả năng tự thoái lui.
- Do nhiễm trùng hoặc thiếu máu: có thể điều trị nếu phát hiện sớm.
- Không rõ nguyên nhân: cần theo dõi sát để đánh giá xu hướng tiến triển.
Tiên lượng phụ thuộc vào diễn tiến theo thời gian, không chỉ một thời điểm.
Kết luận
Phù thai ở tuần thứ 12 là một dấu hiệu siêu âm quan trọng trong tam cá nguyệt đầu. Đây không phải là chẩn đoán cuối cùng mà là một tín hiệu cảnh báo cần đánh giá kỹ hơn.
Việc theo dõi có hệ thống, làm xét nghiệm khi cần và được tư vấn đầy đủ sẽ giúp gia đình tránh hoang mang và đưa ra quyết định đúng đắn. Nhiều trường hợp phù nhẹ có thể thoái lui, vì vậy bình tĩnh và thông tin chính xác luôn là chìa khóa trong giai đoạn này.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
