Một buổi tối mà cơn đau không giống những lần trước
Chị H. mang thai lần đầu, thai được 33 tuần, đến phòng khám Dr Tú y học bào thai vào cuối giờ chiều. Chị nói rằng từ trưa bắt đầu đau bụng âm ỉ, nhưng nghĩ là cơn gò sinh lý. Đến chiều, cơn đau tăng dần, bụng căng cứng liên tục và bắt đầu ra máu màu sẫm.
Chị hỏi ngay khi vừa vào phòng khám:
“Bác sĩ ơi, em chỉ ra máu một chút thôi, có phải chuyển dạ sớm không?”
Bác sĩ Tú khám nhanh, đánh giá độ căng tử cung, tình trạng tim thai, hỏi kỹ diễn tiến cơn đau. Sau vài phút thăm khám, bác sĩ nói rõ:
“Cần nghĩ đến nhau bong non. Đây là tình huống phải xử trí khẩn cấp.”
Với nhiều thai phụ, khái niệm nhau bong non chỉ là một dòng chữ trên mạng. Nhưng trong thực tế lâm sàng, đó là biến chứng có thể diễn tiến rất nhanh.
Nhau bong non là gì?
Nhau bong non là tình trạng bánh nhau tách khỏi thành tử cung trước khi thai được sinh ra.
Trong thai kỳ bình thường, bánh nhau bám chắc vào thành tử cung để cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai. Khi xảy ra nhau bong non:
- Một phần hoặc toàn bộ bánh nhau bị tách ra
- Dòng máu nuôi thai bị gián đoạn
- Máu có thể tụ lại phía sau bánh nhau hoặc chảy ra âm đạo
Hiểu đơn giản, nhau bong non là tình trạng bánh nhau bong sớm hơn thời điểm sinh, và điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cả mẹ và thai.
Vì sao nhau bong non nguy hiểm?
Mức độ nguy hiểm của nhau bong non phụ thuộc vào diện tích bánh nhau bị bong và tốc độ diễn tiến.
Khi bánh nhau bong:
- Thai có thể thiếu oxy cấp tính
- Mẹ có thể mất máu nhiều
- Tử cung có thể co cứng liên tục
Trong những trường hợp nặng, nhau bong non có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Dấu hiệu nào gợi ý nhau bong non?
Những dấu hiệu thường gặp gồm:
- Đau bụng đột ngột, tăng dần
- Tử cung căng cứng, không mềm giữa các cơn
- Ra máu âm đạo màu sẫm
- Thai máy giảm
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng ra máu nhiều. Có trường hợp máu tụ bên trong tử cung và biểu hiện chính chỉ là đau bụng dữ dội.
Vì vậy, khi xuất hiện đau bụng kèm ra máu ở nửa sau thai kỳ, cần được thăm khám ngay để loại trừ nhau bong non.
Nhau bong non có phải lúc nào cũng nhìn thấy trên siêu âm không?
Câu trả lời là không phải lúc nào cũng thấy rõ trên siêu âm.
Siêu âm có thể hỗ trợ phát hiện khối máu tụ sau bánh nhau, nhưng chẩn đoán nhau bong non chủ yếu dựa vào:
- Triệu chứng lâm sàng
- Khám tử cung
- Theo dõi tim thai
Vì vậy, nếu có triệu chứng nghi ngờ, không nên chờ siêu âm xác nhận mới đi khám.
Yếu tố nguy cơ của nhau bong non là gì?
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ:
- Tăng huyết áp thai kỳ
- Tiền sử nhau bong non
- Chấn thương bụng
- Hút thuốc lá
- Đa thai hoặc đa ối
Tuy nhiên, nhau bong non vẫn có thể xảy ra ở người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Những sai lầm nhận thức khiến sản phụ trì hoãn
Trong thực tế, bác sĩ Tú thường gặp các sai lầm sau:
- Nghĩ rằng ra máu ít thì không nguy hiểm
- Cho rằng đau bụng cuối thai kỳ là bình thường
- Tự chờ xem có giảm không rồi mới đi khám
- Ngại đi cấp cứu vì sợ làm phiền
Những suy nghĩ này có thể khiến thời gian xử trí bị chậm lại, trong khi nhau bong non là tình huống cần phản ứng ngay.
Một nguyên tắc duy nhất khi nghi ngờ nhau bong non
Nguyên tắc mà bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Đau bụng kèm ra máu ở nửa sau thai kỳ phải được xem là tình huống khẩn cấp cho đến khi loại trừ được nhau bong non.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không chủ quan
- Không tự theo dõi tại nhà
- Không trì hoãn đến ngày hôm sau
Nhau bong non được xử trí như thế nào?
Xử trí phụ thuộc vào:
- Mức độ bong nhau
- Tình trạng thai
- Tuổi thai
- Tình trạng huyết động của mẹ
Trong trường hợp nặng:
- Có thể cần chấm dứt thai kỳ khẩn cấp
- Ưu tiên bảo toàn tính mạng mẹ và thai
Trong trường hợp nhẹ:
- Có thể theo dõi sát tại bệnh viện
- Kiểm soát huyết áp và tình trạng đông máu
Điều quan trọng là không tự quyết định ở nhà.
Hướng dẫn hành động cụ thể khi có dấu hiệu nghi ngờ
Ngay khi xuất hiện đau bụng kèm ra máu
- Không tự uống thuốc giảm đau
- Không nằm chờ theo dõi tại nhà
- Đến cơ sở y tế gần nhất
Khi đi khám
- Cung cấp rõ tuổi thai
- Mô tả thời điểm bắt đầu đau và ra máu
- Báo tiền sử tăng huyết áp nếu có
Những điều cần tránh
- Tự tra mạng và trì hoãn
- So sánh với trường hợp khác
- Để người nhà quyết định thay khi tình trạng đang tiến triển
Phòng khám Dr Tú y học bào thai tiếp nhận các trường hợp đau bụng, ra máu thai kỳ với vai trò đánh giá ban đầu và phân tầng nguy cơ, đồng thời chuyển tuyến cấp cứu khi cần thiết.
Sau khi vượt qua nhau bong non, cần theo dõi gì?
Thai phụ cần:
- Theo dõi sát tim thai
- Theo dõi huyết áp
- Đánh giá nguy cơ sinh non
Kế hoạch theo dõi tiếp theo cần được giải thích rõ ràng để tránh tái diễn hoặc biến chứng.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi tình trạng ổn định, chị H. nói một câu rất thật:
“Em không nghĩ ra máu ít như vậy lại có thể nguy hiểm đến thế.”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những tình huống như nhau bong non, điều quan trọng nhất là nhận diện đúng thời điểm cần hành động.
Thai kỳ có thể bình thường trong nhiều tháng. Nhưng khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, phản ứng đúng lúc sẽ quyết định sự an toàn của cả mẹ và thai.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
