Một buổi tối, mẹ nhắn tin cho bác sĩ lúc gần 11 giờ đêm.
“Bác sĩ ơi, em vừa siêu âm xong. Người ta bảo thiếu ối. Em không ngủ được. Thiếu ối nguy hiểm như thế nào hả bác sĩ?”
Đó không phải là câu hỏi hiếm.
Thiếu ối không gây đau.
Không gây chảy máu.
Nhưng lại đủ sức làm mẹ lo lắng suốt cả đêm.
Bởi vì mẹ hiểu rất rõ:
Nước ối là môi trường sống của con.
Nếu môi trường đó không còn đủ an toàn, con sẽ ra sao?
Thiếu ối là gì? Vì sao nước ối lại quan trọng đến vậy?
Thiếu ối là tình trạng lượng nước ối thấp hơn mức bình thường theo tuổi thai.
Nước ối không chỉ là “nước bao quanh em bé”, mà còn có vai trò:
- Bảo vệ thai khỏi va chạm và chèn ép
- Giúp dây rốn không bị ép vào cơ thể thai
- Tạo điều kiện cho thai cử động và phát triển cơ – xương – phổi
- Phản ánh gián tiếp tình trạng hoạt động của bánh nhau và thai nhi
Vì vậy, khi thiếu ối, vấn đề không chỉ nằm ở “ít nước”, mà nằm ở những nguy cơ phía sau.
Thiếu ối nguy hiểm như thế nào? Phân tích theo cơ chế
1. Nguy hiểm do chèn ép dây rốn
Khi nước ối ít, không gian đệm quanh dây rốn giảm.
Dây rốn dễ bị ép giữa thai và thành tử cung, đặc biệt khi:
- Có cơn co tử cung
- Thai lớn
- Thai nằm tư thế bất lợi
Hậu quả có thể là:
- Nhịp tim thai bất thường
- Thai thiếu oxy từng cơn
- Nguy cơ suy thai trong chuyển dạ
Đây là một trong những nguy cơ trực tiếp và hay gặp nhất của thiếu ối.
2. Nguy hiểm do thiếu ối phản ánh suy nhau
Ở nửa sau thai kỳ, nước ối chủ yếu đến từ nước tiểu của thai.
Muốn thai đi tiểu tốt, cần bánh nhau hoạt động hiệu quả.
Khi bánh nhau suy:
- Thai ưu tiên máu cho não và tim
- Thận nhận ít máu hơn
- Thai đi tiểu ít đi
- Nước ối giảm dần
Trong trường hợp này, thiếu ối không phải nguyên nhân, mà là dấu hiệu cảnh báo tình trạng thiếu oxy mạn tính của thai.
3. Nguy hiểm do hạn chế phát triển của thai
Thiếu ối kéo dài có thể đi kèm:
- Thai chậm tăng trưởng
- Thai ít cử động hơn
- Thai kém dự trữ khi bước vào chuyển dạ
Những thai này dễ “đuối sức” hơn trong quá trình sinh.
4. Nguy hiểm do rỉ ối hoặc vỡ ối non
Nếu thiếu ối do rỉ ối:
- Tăng nguy cơ nhiễm trùng ối
- Tăng nguy cơ sinh non
- Nguy cơ nhiễm trùng cho cả mẹ và thai
Đây là nhóm thiếu ối cần xử trí sớm, không chờ đợi.
Thiếu ối nguy hiểm khác nhau theo tuổi thai
Thiếu ối sớm (quý 2 thai kỳ)
Đây là nhóm nguy hiểm nhất.
Nguy cơ có thể bao gồm:
- Thiểu sản phổi
- Dị dạng chi do thai bị ép kéo dài
- Thai không có khả năng sống sau sinh (tùy nguyên nhân)
Thiếu ối sớm luôn cần đánh giá rất kỹ nguyên nhân.
Thiếu ối ở quý 3
Nguy hiểm ở mức trung bình đến cao, tùy bối cảnh.
Nguy cơ chính:
- Suy thai
- Chèn ép dây rốn
- Cần sinh sớm
Nhưng nếu thiếu ối nhẹ, đơn độc, thai vẫn ổn, có thể theo dõi sát.
Thiếu ối cuối thai kỳ
Không phải lúc nào cũng là tình huống cấp cứu.
Nhưng là dấu hiệu không được bỏ qua.
Nhiều trường hợp cần chủ động chấm dứt thai kỳ khi đủ điều kiện an toàn.
Khi nào thiếu ối trở nên đặc biệt nguy hiểm?
Thiếu ối nguy hiểm hơn rõ rệt khi đi kèm một trong các yếu tố sau:
- Thai máy giảm
- Nhịp tim thai bất thường
- Thai chậm tăng trưởng
- Rỉ ối hoặc vỡ ối
- Mẹ bị tiền sản giật, tăng huyết áp
- Thiếu ối diễn tiến giảm nhanh
Trong những trường hợp này, thiếu ối không còn là “con số trên siêu âm”, mà là tình huống lâm sàng cần quyết định sớm.
Thiếu ối có phải lúc nào cũng nguy hiểm không?
Câu trả lời là: không phải lúc nào cũng nguy hiểm ngay.
Có những trường hợp:
- Thiếu ối nhẹ
- Thai máy tốt
- Tim thai ổn
- Tăng trưởng bình thường
- Không rỉ ối
Nhóm này vẫn có thể theo dõi sát nếu có kế hoạch rõ ràng.
Nhưng “theo dõi” không có nghĩa là “để yên”.
Kết luận
Thiếu ối nguy hiểm như thế nào phụ thuộc vào:
- Tuổi thai
- Nguyên nhân gây thiếu ối
- Tình trạng hiện tại của thai nhi
Thiếu ối có thể là dấu hiệu nhẹ cần theo dõi, nhưng cũng có thể là cảnh báo sớm của suy thai nếu đi kèm các bất thường khác.
Điều quan trọng nhất không phải là tìm cách “tăng nước ối”, mà là đánh giá đúng – theo dõi sát – quyết định kịp thời để bảo vệ em bé.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
